Pierwsze przykazanie: Jam jest Pan, Bóg twój. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną
Grzechy przeciw Pierwszemu Przykazaniu obejmują: zaniedbywanie modlitwy; niewdzięczność wobec Boga; ociężałość duchową; nienawiść do Boga lub do Kościoła katolickiego; kuszenie Boga wprost albo pośrednio, na przykład przez narażanie duszy, życia lub zdrowia bez poważnej przyczyny; brak czci w kościele, na przykład nieprzyklękanie przed Najświętszym Sakramentem przy wejściu lub wyjściu; nadmierne przywiązanie do rzeczy lub stworzeń, na przykład przesadne przywiązanie do zwierząt, fanatyzm sportowy, idolatrię wobec gwiazd filmu, muzyki lub telewizji, miłość do pieniędzy, przyjemności albo władzy; bałwochwalstwo, czyli oddawanie czci stworzeniu zamiast Bogu; zabobon, czyli przypisywanie stworzeniu mocy, której ono nie posiada; hipnozę bez wystarczającej przyczyny; wróżbiarstwo i szukanie wiedzy przez kontakt z szatanem, demonami, zmarłymi lub przez inne fałszywe praktyki; horoskopy, astrologię, chiromancję i przepowiadanie przyszłości; nadmierne przywiązywanie wagi do snów, omenów lub losów; wszelkie praktyki magii i czarów, w tym voodoo; noszenie amuletów; korzystanie z tablic Ouija lub praktyk wirujących stolików; spirytyzm; świętokradztwo, czyli profanowanie lub niegodne traktowanie sakramentów, zwłaszcza Najświętszej Eucharystii, czynności liturgicznych, osób poświęconych Bogu, rzeczy poświęconych, takich jak naczynia liturgiczne lub figury, oraz miejsc poświęconych Bogu; przyjmowanie sakramentu, zwłaszcza Komunii świętej, w stanie grzechu śmiertelnego; symonię, czyli kupowanie lub sprzedawanie rzeczy duchowych; świeckie albo zabobonne używanie przedmiotów poświęconych, czasem po to, by trwać w grzechu; praktyczny materializm, gdy człowiek uznaje, że potrzebuje i pragnie tylko dóbr materialnych; ateistyczny humanizm, który fałszywie uważa człowieka za cel sam w sobie i jedynego twórcę oraz najwyższego pana własnej historii; ateizm, czyli odrzucanie, negowanie lub podawanie w wątpliwość istnienia Boga w teorii albo w praktyce; agnostycyzm, który uznaje byt transcendentny za niezdolny do objawienia się albo twierdzi, że o Bogu nie można nic powiedzieć ani niczego orzec.
Grzechy przeciw wierze: dobrowolne wątpienie w jakikolwiek artykuł wiary; zawiniona niewiedza prawd wiary, które powinno się znać; zaniedbywanie formacji religijnej stosownie do swojego stanu życia; łatwowierność, na przykład zbyt szybkie przyjmowanie objawień prywatnych lub wiara w objawienia prywatne potępione przez prawowitą władzę Kościoła; apostazja; herezja; indyferentyzm, czyli przekonanie, że jedna religia jest równie dobra jak druga, że wszystkie religie są jednakowo prawdziwe i miłe Bogu albo że człowiek może dowolnie przyjąć lub odrzucić każdą religię; czytanie lub rozpowszechnianie książek i pism przeciw wierze albo praktyce katolickiej w sposób narażający wiarę własną lub cudzą; milczenie, gdy jest się pytanym o wiarę; udział w kulcie schizmatyckim albo heretyckim; przystąpienie do grup masońskich lub innych zakazanych stowarzyszeń albo ich wspieranie.
Grzechy przeciw nadziei: rozpacz wobec miłosierdzia Bożego, czyli rezygnacja z nadziei zbawienia i ze środków koniecznych do zbawienia; brak ufności w moc łaski Bożej podtrzymującej nas w utrapieniu lub pokusie; brak pragnienia szczęścia wiecznego w niebie; zuchwała ufność, czyli oczekiwanie zbawienia bez pomocy Boga, zakładanie Bożego przebaczenia bez nawrócenia albo oczekiwanie chwały niebieskiej bez zasługi; nadużywanie Bożego miłosierdzia albo rzekomej skuteczności pewnych praktyk pobożnych po to, by trwać w grzechu; odmowa zależności od Boga.
Grzechy przeciw miłości: niepodejmowanie aktu miłości w odpowiednich momentach życia, zwłaszcza w potrzebie; egoizm, w którym człowiek dba tylko o siebie, chwali siebie i lubi otrzymywać pochwały; dobrowolne myśli buntu przeciw Bogu; chwalenie się grzechem; łamanie prawa Bożego albo zaniechanie dobrych uczynków ze względu na wzgląd ludzki.
Drugie przykazanie: Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno
Grzechy przeciw Drugiemu Przykazaniu obejmują: znieważanie Boga przez bluźniercze, świeckie albo lekceważące używanie imienia Boga, Najświętszego Imienia Jezusa Chrystusa, imienia Najświętszej Maryi Panny i imion świętych; bluźnierstwo słowem lub gestem, które wyraża pogardę albo obrazę Boga, Jezusa Chrystusa, Kościoła katolickiego, Najświętszej Maryi Panny lub świętych; krzywoprzysięstwo, czyli składanie przysięgi bez zamiaru jej dotrzymania albo złamanie obietnicy złożonej pod przysięgą; fałszywe lub niepotrzebne przysięgi; łamanie ślubów lub obietnic złożonych Bogu; rozmawianie podczas Mszy świętej i w kościele bez wystarczającej przyczyny albo w sposób rozpraszający innych.
Trzecie przykazanie: Pamiętaj, abyś dzień święty święcił
Grzechy przeciw Trzeciemu Przykazaniu obejmują: zaniedbanie modlitwy i kultu Bożego; wykonywanie niepotrzebnej pracy służebnej w niedziele i święta nakazane; wszystko, co przeszkadza świętować dzień Pański; niepotrzebny handel, czyli kupowanie i sprzedawanie w niedziele oraz święta nakazane.
Czwarte przykazanie: Czcij ojca swego i matkę swoją
Rodzice grzeszą przeciw temu przykazaniu między innymi przez: nienawiść do dzieci; przeklinanie ich; dawanie im zgorszenia przez przekleństwa, pijaństwo i podobne postawy; pozwalanie, by dorastały w niewiedzy, bezczynności lub grzechu; stałe i nieuzasadnione faworyzowanie; odkładanie chrztu dziecka; zaniedbywanie zdrowia fizycznego dzieci, ich wychowania religijnego, kontroli towarzystwa, lektur i podobnych spraw; brak koniecznego upomnienia; surowość albo okrucieństwo w karceniu; posyłanie dzieci do szkół protestanckich albo innych niebezpiecznych dla wiary; zaniedbywanie prowadzenia ich na Mszę świętą w niedziele i święta oraz do częstego przyjmowania sakramentów.
Dzieci grzeszą przez gniew lub nienawiść wobec rodziców i innych prawowitych przełożonych; prowokowanie ich do gniewu; zasmucanie ich; znieważanie; zaniedbywanie ich w potrzebie; pogardę i nieposłuszeństwo wobec ich zgodnych z prawem poleceń.
Mężowie i żony grzeszą przez złe traktowanie współmałżonka, czyli używanie go bez troski o jego dobro i bez miłości; stawianie przeszkód w wypełnianiu obowiązków religijnych; brak łagodności i wyrozumiałości wobec wzajemnych wad; nierozumną zazdrość; zaniedbywanie obowiązków domowych; dąsy; raniące słowa; zaniedbywanie starań o utrzymanie rodziny z powodu lenistwa lub lękliwości.
Pracodawcy grzeszą przez niepozwalanie pracownikom na rozsądny czas potrzebny do obowiązków i formacji religijnej; dawanie złego przykładu albo pozwalanie innym na taki przykład; zatrzymywanie należnej zapłaty; brak troski o pracownika w chorobie; zwalnianie go arbitralnie i bez przyczyny; narzucanie nierozumnych zasad.
Pracownicy grzeszą przez brak szacunku wobec pracodawców; nieposłuszeństwo w sprawach, w których zobowiązali się do posłuszeństwa, na przykład przez umowę; marnowanie czasu; zaniedbywanie pracy; niszczenie albo marnowanie mienia pracodawcy przez nieuczciwość,
niedbalstwo lub zaniedbanie; łamanie zasad firmy bez wystarczającej przyczyny.
Osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i urzędnicy grzeszą przez zawiniony brak wiedzy potrzebnej do obowiązków urzędu lub zawodu; zaniedbanie ich wypełniania; niesprawiedliwość lub stronniczość; wygórowane opłaty, co może być także grzechem przeciw Siódmemu Przykazaniu.
Nauczyciele grzeszą przez zaniedbywanie postępów powierzonych im uczniów; niesprawiedliwe, nieroztropne albo nadmierne kary; stronniczość; zły przykład; przekazywanie luźnych albo fałszywych zasad, to znaczy uczenie jako prawdy tego, co prawdą nie jest.
Uczniowie i studenci grzeszą przez brak szacunku, nieposłuszeństwo, upór, lenistwo, marnowanie czasu oraz uleganie próżnym rozrywkom, takim jak imprezowanie i nadmierna zabawa.
Wszyscy grzeszą przez pogardę dla praw państwa i Kościoła, nieposłuszeństwo prawowitej władzy oraz łamanie prawa cywilnego.
Piąte przykazanie: Nie zabijaj
Grzechy przeciw Piątemu Przykazaniu obejmują: morderstwo; dokonanie aborcji; poddanie się aborcji; pomoc w uzyskaniu aborcji, przy czym penitent powinien wiedzieć, że dokonanie, spowodowanie lub pomoc w aborcji pociąga za sobą ekskomunikę; eutanazję; odmowę zwyczajnych środków pomocy osobie umierającej albo śmiertelnie chorej; samobójstwo; próby samobójcze i poważne myśli samobójcze; bójki; kłótnie; gniew; nienawiść; pragnienie zemsty; tortury; obżarstwo i nadmierne picie; pijaństwo; nadużywanie alkoholu, leków lub narkotyków; narażanie życia innych, na przykład przez prowadzenie po alkoholu albo z nadmierną prędkością; narażanie własnego życia lub zdrowia bez wystarczającej przyczyny, na przykład przez skrajnie ryzykowne popisy; niedbalstwo w przechowywaniu trucizn, niebezpiecznych leków, broni i podobnych rzeczy; okaleczanie ciała, takie jak kastracja, wazektomia, podwiązanie jajowodów lub histerektomia bez wystarczającej przyczyny medycznej; niemoralne badania naukowe i ich zastosowania; zły przykład i zgorszenie; brak szacunku dla umierających lub zmarłych; brak starań o uniknięcie wojny; okazywanie wstrętu lub pogardy wobec innych; odmawianie rozmowy, gdy ktoś się do nas zwraca; ignorowanie propozycji pojednania, zwłaszcza między krewnymi; pielęgnowanie ducha nieprzebaczenia; szyderstwo i ośmieszanie; zniewagi; drażniące słowa i czyny; smutek z powodu pomyślności bliźniego; radość z cudzego nieszczęścia; zazdrość o uwagę okazywaną innym; tyranię; skłanianie innych do grzechu słowem lub przykładem; niszczenie zdrowia przez nieumiarkowanie; podawanie alkoholu komuś, o kim wiadomo, że go nadużyje; stosowanie pigułek antykoncepcyjnych, które mogą mieć działanie poronne; stosowanie środków zaporowych w celu uniknięcia ciąży; korzystanie z godziwych środków unikania poczęcia przy jednoczesnym pielęgnowaniu mentalności antykoncepcyjnej; bezpośrednią sterylizację; powodowanie niepotrzebnego cierpienia lub śmierci zwierząt.
Szóste przykazanie: Nie cudzołóż
Grzechy przeciw Szóstemu Przykazaniu obejmują: nieczystość i nieskromność w słowach, spojrzeniach i czynach, samemu albo z innymi; opowiadanie i słuchanie sprośnych żartów; noszenie nieskromnej odzieży; kupowanie, wypożyczanie lub oglądanie nieprzyzwoitych filmów, programów telewizyjnych i książek, w tym pornografii oraz książek zawierających nieczystość; masturbację; nierząd, czyli współżycie przedmałżeńskie; prostytucję; praktyki homoseksualne; cudzołóstwo; rozwód; poligamię; kazirodztwo; przemoc seksualną; gwałt; długie i zmysłowe pocałunki; pieszczoty i grę wstępną poza małżeństwem, a w małżeństwie wtedy, gdy nie są ukierunkowane na dopełnienie naturalnego aktu małżeńskiego albo nie odbywają się zgodnie z prawem naturalnym; nieskromny taniec; randkowanie bez koniecznych środków ostrożności
chroniących czystość lub wiarę.
Siódme przykazanie: Nie kradnij
Grzechy przeciw Siódmemu Przykazaniu obejmują: kradzież; drobne kradzieże, na przykład zabieranie z miejsca pracy rzeczy, które nam się nie należą, albo zabieranie pieniędzy członkowi rodziny bez jego zgody; oszustwo; plagiat; naruszanie praw autorskich, na przykład kopiowanie bez pozwolenia; zatrzymywanie rzeczy pożyczonych lub znalezionych bez rozsądnej próby oddania ich właścicielowi; posiadanie dóbr zdobytych nieuczciwie; doradzanie albo nakazywanie komuś, by skrzywdził inną osobę lub jej mienie; niedbałe albo złośliwe niszczenie cudzej własności; ukrywanie oszustwa, kradzieży albo szkody, gdy ma się obowiązek poinformowania o tym; uchylanie się od sprawiedliwych podatków; oszustwa w biznesie; nieuczciwość w polityce, handlu i podobnych dziedzinach; niespłacanie sprawiedliwych długów w ustalonym czasie oraz brak rozsądnych starań i wyrzeczeń, by je spłacić; brak naprawienia szkody wyrządzonej niesprawiedliwie; zawyżanie cen przez wykorzystywanie niewiedzy lub trudnej sytuacji drugiego; lichwę, czyli pożyczanie pieniędzy na wysoki procent osobie w trudnej sytuacji finansowej; spekulację, przez którą sztucznie manipuluje się ceną dóbr dla własnej korzyści ze szkodą dla innych; korupcję wpływającą na osąd osób rozstrzygających sprawy prawne; przyjmowanie łapówek; przywłaszczanie i prywatne używanie wspólnych dóbr przedsiębiorstwa; źle wykonaną pracę; płacenie niesprawiedliwego wynagrodzenia albo pozbawianie pracownika należnych świadczeń; fałszowanie czeków i faktur; wypisywanie czeków bez pokrycia; nadmierne wydatki i marnotrawstwo; niedotrzymywanie obietnic albo umów, jeśli zobowiązania były moralnie sprawiedliwe; hazard i zakłady, jeśli pozbawiają kogoś środków koniecznych do życia jego samego lub innych; nadmierne i niepotrzebne marnowanie dóbr, zasobów i pieniędzy.
Ósme przykazanie: Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu
Grzechy przeciw Ósmemu Przykazaniu obejmują: kłamstwo; chełpienie się i przechwalanie; pochlebstwo; hipokryzję; przesadę; ironię; sarkazm; niesprawiedliwe niszczenie dobrego imienia bliźniego przez ujawnianie prawdziwych, lecz ukrytych wad, czyli obmowę, albo przez przypisywanie fałszywych wad, czyli oszczerstwo; roznoszenie opowieści i plotek; krytykowanie innych; słuchanie z przyjemnością, gdy inni są krytykowani; plotkowanie; niesprawiedliwe znieważanie kogoś w jego obecności; pochopny sąd, czyli stanowcze uznanie bez wystarczającego powodu, że ktoś ma wadę moralną; ujawnianie sekretów; rozpowszechnianie kompromitujących sekretów o innych, nawet prawdziwych; odmowę albo zwlekanie z przywróceniem dobrego imienia, które się zniszczyło; bezpodstawne oskarżenia i podejrzenia.
Dziewiąte przykazanie: Nie pożądaj żony bliźniego swego
Dziewiąte Przykazanie zakazuje wszystkich nieczystych myśli i pragnień, w których człowiek dobrowolnie znajduje upodobanie albo na które świadomie się zgadza, gdy pojawiają się w umyśle. Penitent powinien pamiętać, że każde pragnienie grzechu wymienionego przy Szóstym Przykazaniu, jeśli jest świadomie i dobrowolnie podtrzymywane, może mieć taką samą ciężkość moralną, śmiertelną albo powszednią.
Dziesiąte przykazanie: Ani żadnej rzeczy, która jego jest
Dziesiąte Przykazanie zakazuje: zawiści, czyli pragnienia cudzych dóbr; zazdrości rozumianej jako gorliwa i nieuporządkowana czujność, by dobro posiadane przez nas nie stało się udziałem innych; chciwości i pragnienia posiadania dóbr materialnych bez granic; pragnienia wzbogacenia się za wszelką cenę; prowadzenia interesów albo wykonywania zawodów, które liczą na nieszczęśliwe okoliczności innych, aby odnieść z nich osobisty zysk; zazdrości wobec
cudzych sukcesów, talentów oraz dóbr doczesnych lub duchowych; pragnienia popełnienia niesprawiedliwości przez skrzywdzenie kogoś w celu zdobycia jego dóbr doczesnych.
Przykazania kościelne
Oprócz Dziesięciu Przykazań Bożych wierni są zobowiązani do zachowywania przykazań kościelnych. Władza ustanawiania takich praw pochodzi od Jezusa Chrystusa i obejmuje wszystko, co jest konieczne do kierowania Kościołem oraz prowadzenia wiernych do zbawienia wiecznego.
Pierwsze przykazanie kościelne: uczestniczyć we Mszy świętej we wszystkie niedziele i święta nakazane
W oryginalnym tekście wymieniono sześć świąt nakazanych: Boże Narodzenie, 25 grudnia; Obrzezanie Pańskie, podane tam jako Macierzyństwo Maryi, 1 stycznia; Wniebowstąpienie Pańskie, czterdziesty dzień po Wielkanocy; Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, 15 sierpnia; Wszystkich Świętych, 1 listopada; Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny, 8 grudnia. Autor dodaje, że Kościół zobowiązuje nas, na ile możemy, do powstrzymania się od pracy służebnej w święta nakazane tak jak w niedziele. Katolicy, którzy muszą pracować w święta nakazane, mają obowiązek uczestniczyć we Mszy świętej, chyba że zwalnia ich z tego rozsądna i poważna przyczyna. Przykazanie to można naruszyć przez opuszczenie Mszy w dni nakazane albo przez spóźnienie się na Mszę bez wystarczającej przyczyny.
Drugie przykazanie kościelne: pościć, zachowywać wstrzemięźliwość i pokutować w dni wyznaczone
Prawo wstrzemięźliwości wiąże tych, którzy ukończyli czternasty rok życia. Prawo postu wiąże tych, którzy osiągnęli pełnoletność, to znaczy osiemnasty rok życia, aż do rozpoczęcia sześćdziesiątego roku. Post oznacza spożywanie mniejszej ilości jedzenia niż zwykle. W dni postu wolno spożyć jeden pełny posiłek i dwa mniejsze, które razem nie równają się pełnemu posiłkowi. Dniami postu są Środa Popielcowa i Wielki Piątek. W dni wstrzemięźliwości nie wolno spożywać mięsa. W oryginalnym tekście podano, że dniami wstrzemięźliwości są wszystkie piątki roku, a w Stanach Zjednoczonych w piątki poza Wielkim Postem można zastąpić wstrzemięźliwość inną formą pokuty lub modlitwy, taką jak różaniec, droga krzyżowa, odwiedzenie chorych albo uwięzionych.
Trzecie przykazanie kościelne: spowiadać się z grzechów śmiertelnych przynajmniej raz w roku
Kościół zachęca do częstego korzystania z wielkiego sakramentu spowiedzi, lecz wprost nakazuje przystąpić do niego przynajmniej raz w roku, aby ostrzec tych, którzy mogliby zuchwale liczyć na miłosierdzie Boże, co jest grzechem przeciw Duchowi Świętemu. Rodzice mają przygotować dzieci do spowiedzi, gdy zaczynają odróżniać dobro od zła, czyli około siódmego roku życia. Obowiązek spowiedzi raz w roku wiąże tylko tych, którzy popełnili grzech śmiertelny i nie spowiadali się od co najmniej roku.
Czwarte przykazanie kościelne: przyjąć Komunię świętą w okresie wielkanocnym
W oryginalnym tekście okres wielkanocny wskazano jako czas od pierwszej niedzieli Wielkiego Postu do Niedzieli Trójcy Świętej. Po przyjęciu Pierwszej Komunii świętej bardzo zaleca się częste przyjmowanie tego wielkiego sakramentu przez całe życie, jeśli to możliwe codziennie,
jak zalecał papież św. Pius X.
Piąte przykazanie kościelne: przyczyniać się do utrzymania swojego duszpasterza
To przykazanie wymaga, aby każdy, stosownie do swoich możliwości, troszczył się o materialne potrzeby Kościoła.