Anonim, Hermetica Vindobonensia I-IV

5. Przekład Uwagi do przekładu: (1) przekład HV dokonano w oparciu o wydanie: Hermès Trismégiste. Paralipomènes grec, copte, arménien. Codex VI de Nag Hammadi, Codex Clarkianus 11 Oxoniensis, Définitions Hermétique, Divers, t. 5, ed. J.-P. Mahé, Paris 2019, s. 307-330; (2) układ tłumaczonych tekstów z grupy HV uzgodniono z układem wersów w wydaniu Mahé, a tym samym i z ich układem na zachowanych fragmentach papirusu – dla- tego też HV oddano tu w języku polskim stosunkowo literalnie względem greckiej podstawy przekładu; (3) ze względu na znikomy stan zachowa - nia treści HV III i IV translacja tych fragmentów jest znacznie utrudniona (zwłaszcza w przypadku HV IV) – w komentarzu do HV III i IV zastoso - wano więc dodatkowo transliterację zachowanych fragmentów greckiego tekstu; (4) cyfra arabska w nawiasie okrągłym na początku linijki oznacza każdorazowo numer wersu. 5.1. Hermetica Vindobonensia I (HV I) brak 4-6 początkowych wersów (1) (Hermes:) „. . wszystkie bowiem] zwierzęta bezr[ozumne (2) . . . . zostało naka]zane, a [ludz- (3) kich dusz] moce wydaj[ą się powsta- (4) wać poprzez e]pifanie Boga”. (5) (Tat:) „Słusznie mówisz, ojcze, i Jego(?) uk[a- (6) za]łeś”. (Hermes:) „Możesz znaleźć Boga nader licznymi (dobrami), (7) Tacie – podług każdego z nas, którego będzie (8) chci]ał – obdarowującego”. (Tat:) „Dlatego też (9) lu]dzki tylko rodzaj (10) jest rozumny51, oj]cze, jest i (tym, który) poznaje Boga (11) i jest poznawany52. Wszystkie zaś inne stworzenia (12) (zbyt) ciężk]ie są53, aby Boga rozu- 51 Por. CH XII 12: „[…] pośród wszystkich istot śmiertelnych Bóg ofiarował czło - wiekowi te dwie [rzeczy]: nous i logos […]” oraz Asclepius 6 i 22 (zob. wyżej, przyp. 18). Zob. więcej w podrozdziale: Hermetica Vindobonensia I (HV I) oraz w przypisach tamże. 52 Por. CH I 31: „ [Bóg] chce być poznany i jest poznawany przez swoich”; CH X 15: „Bóg nie posiada bowiem niewiedzy o człowieku, lecz i całkowicie [go] zna, i chce być [przez niego] poznany”. Zob. więcej w podrozdziale: Hermetica Vindobonensia I (HV I). 53 Ew. „(zbyt) ciążą ku ziemi”. Anonim, Hermetica Vindobonensia I-IV 119 (13) mieć, te] zaś poznane śpie- (14) szą z konieczn]ości wszystkie ku Wiecznie (15) Istniejącemu . . .] dla(?) Boga54 to ponad nau- (16) czanie . . .] tutaj nie ma ani jednego (17) . . . . . . każd]emu stworze- (18) niu towarzyszącego czł]owieka ku Bogu55”. 5.2. Hermetica Vindobonensia II (HV II) (1) ] będąc dobrym [ (2) m]oc, tak wielki, te (rzeczy) [ (3) o] mocach56 to niechaj zostanie pow[iedziane. (4) logos 9 (5) logos 10 54 Wers 15 według Litwy: „Istniejącemu …] ku Bogu. To (nauczanie) jest ponad naukę”. Po pierwsze, Litwa kończy zdanie na słowach „ku Bogu”. Uwzględnia jedno - cześnie w komentarzu treści pokrewne z powyższym tekstem, np. CH IV 5: „ci, którzy uczestniczą w darze pochodzącym od Boga […] śpieszą w kierunku Jednego Jedynego”. Problematyczna wydaje się tu jednakże kwestia zapisu – tekst grecki wydaje się składnio- wo nie współgrać z proponowanym przekładem Litwy. Po drugie, w proponowanej wersji fragmentu: „To (nauczanie) jest ponad naukę” Litwa wskazuje na specyfikę pobierania nauk hermetycznych, swoistej inicjacji, która polega raczej na zapamiętywaniu i doświad- czaniu, a nie na typowym przyswajaniu wiedzy. Zob. Hermetica II, tł. Litwa, s. 173. 55 Wersy 17 i 18 stosunkowo mało zrozumiałe. Litwa proponuje: „<pośród wszel - kiej> zrodzonej istoty, ludzkość ma zdolność zjednoczenia się z Bogiem”. Argumentacja treściowa może wspomóc wersję Litwy – to nous pozwala człowiekowi zjednoczyć się z boskością – por. np. CH XII 19: „Wszelkie żywe stworzenie jest nieśmiertelne dzięki niemu [dzięki nous]; zaś spośród wszystkich najbardziej człowiek, który i jest zdolny do przyjęcia Boga, i z Bogiem obcuje”. Zob. Hermetica II, tł. Litwa, s. 173. 56 Kwestia mocy (energeiai) przewija się przez liczne teksty hermetyczne. Najdłuż- szy wywód na ten temat reprezentuje SH IV 6-16, gdzie czytamy, że moce wypełniają świat. Są one wprawdzie bezcielesne i nieśmiertelne, lecz działają jedynie w ciałach i tak- że je tworzą. W świecie występują różne rodzaje mocy: te wyższe są aktywne w duszy, niższe – w ciałach, a najczystsze działają w ciałach wiecznych. Istnieją również moce dedykowane wszystkim rodzajom ciał, włączając w to drewno i kamień oraz ciało martwe (aby je rozłożyć). Moce podstawowe/główne związane są z podstawowymi funkcjami życia, jak ruch czy doznanie, moce specjalne natomiast z wyższą sferą – rozumowaniem. Zob. Hermetica II, tł. Litwa, s. 42. Zob. także wyżej, komentarz do tekstu: Hermetica Vindobonensia II (HV II). 120 Agata Sowińska (6) W] Głównych (pouczeniach)57, Tacie, o [ (7) . . . cz]ęsto mawiałem w licz[nych (8) mowach. Teraz zaś za koni]eczne uważam [ (9) mój] drogi będzie dla ciebie. Bowiem o [ (10) . . .]. . . . . . . . . do(?) [ (11) . . .] bytów potrzebu[je (12) . . .] jeden jest lub znaki c[udow- (13) ne . . . .]. Jeden Bóg imienia nie (14) potrzebuje, jed]en bowiem jest ten, który jest58 [bez- (15) imienny . . . . .] Bóg59. A z Bo[ga 57 Na temat Głównych pouczeń zob. wyżej, komentarz do tekstu: Hermetica Vindo- bonensia II (HV II) oraz przypisy tamże. 58 Zdaniem Mahé linijki 13-14 w swej częściowo zachowanej postaci wykazują ko- relację z fragmentem hermetycznym FH IIIa. Mamy bowiem w HV II 13-14 treść następu- jącą: „[…] Bóg jeden imi[…] bowiem jest ten, który jest […]” – tymczasem FH IIIa poda- je: „Bóg zaś jest jeden. Ten natomiast, który jest jeden, nie potrzebuje imienia: bezimienny jest bowiem ten, który jest”. Biorąc pod uwagę tożsamość tematyczną oraz strukturalną wyimków HV II 13-14 i FH IIIa, a nadto wielkość lakun występujących w manuskrypcie, można odtworzyć treść linijek 13 i 14 z HV II w sposób następujący: „Jeden Bóg imienia nie potrzebuje, jeden bowiem jest ten, który jest bezimienny”. Zob. Hermès Trismégiste, Paralipomènes grec, copte, arménien, ed. Mahé, s. 328. 59 Por. CH V 10: „Oto Bóg potężniejszy nad imię […]”; SH I 2: „[…] ten, którego nie można wyrazić – to [właśnie] jest Bóg”; FH IIIa (zob. przyp. 58); FH IIIb: „Her - mes także utrzymuje, że Bóg nie posiada imienia, ponieważ nie potrzebuje właściwego określenia, jako że jest niepowtarzalny”; FH XIb: „Hermes twierdził, że jego [Boga?] imię nie może być wyrażone ustami śmiertelnika” (tł. Fragmenta Hermetica – poza FH IIIa – podaję tu za: Hermetica II, tł. Litwa, s. 174, przyp. 4); Asclepius 20: „[…] Bóg mianowicie, czyli ojciec czy pan wszechrzeczy, czy jakim jeszcze innym imieniem na - zywają go ludzie (imię to powinno być wśród nas uświęcone […]; zresztą gdy będziemy kontemplować Boga, żadnym z tych imion nie będziemy w stanie określić Go w sposób ścisły; […] całe imię Boga to zarazem i wrażenie zmysłowe, i oddech, i powietrze, i to wszystko, co zachodzi w tych elementach, poprzez nie i za ich sprawą; nie sądzę bowiem, by można było stwórcę tak wielkiego majestatu świata, ojca i pana wszystkich rzeczy określić jednym imieniem, nawet złożonym z wielu wyrazów; raczej należałoby go uznać za bezimiennego czy może jeszcze lepiej – za wszechimiennego […]; wypadałoby więc albo wszystkie rzeczy nazwać jego imieniem, albo jego nazwać wszystkimi imionami) […]” (tł za: Pseudo-Apulejusz, Asklepiusz, czyli rozmowa z Hermesem Trismegistosem, tł. K. Pawłowski, Warszawa 2002, s. 194-195). Zob. także: Apulejusz, O bogu Sokratesa 124: „[…] gdy Platon […] jakże często orzekał, że on jeden [Bóg najwyższy], z racji nie- wiarygodnej i wprost niewysławialnej wielkości swego majestatu, nie może nawet w naj- mniejszym stopniu, z powodu niewystarczalności ludzkiej mowy, być uchwycony choćby w najmniejszym stopniu jakimikolwiek słowami”; Apulejusz, O Platonie i jego nauce Anonim, Hermetica Vindobonensia I-IV 121 (16) nazewnictwem] się zgadzam – to, co ozn[acza (17) . . . ] przedstawić chc[ąc (18) . . . ] moc [ (19) . . . na]tura pragnienia (20) . . . ] wszędzie .[ (21) . . . ] i powstał .[ (22) . . . ] to, co bowiem mało warte [ (23) . . . ] nikogo. [ 5.3. Hermetica Vindobonensia III (HV III)60 (1) […]61 (2) […] bowiem […]62 (3) […]63 (4) […] [w]szyst[…]64 (5) […] Herm[es] […]65 (6) […]66 (7) […]67 (8) […]68 (9) […]69 ks. 1, V 190: „Nazywa go [Boga] […] niewysławialnym i nienazywalnym […]” (tł. za: Apulejusz z Madaury, O bogu Sokratesa , tł. K. Pawłowski, Warszawa 2002, s. 12-13; Apulejusz z Madaury, O Platonie i jego nauce, tł. K. Pawłowski, Warszawa 2002, s. 51). 60 Transliteracja HV III w komentarzu poniżej podana za edycją: Hermès Trismégi- ste, Paralipomènes grec, copte, arménien, ed. Mahé, s. 314. 61 ]..thẹ[ 62 ] gar pro[ 63 ]ēsē aut[ 64 p]anteiō[ 65 log]ois ho Herm[ēs (z własną modyfikacją) 66 ]pant.[ 67 ].ireiṣ.[ 68 ].t..[ 69 ].[ 122 Agata Sowińska 5.4. Hermetica Vindobonensia IV (HV IV)70 (1) […]71 (2) […]72 (3) […]73 (4) […]74 (5) […]75 (6) […]76 (7) […]77 70 Transliteracja HV IV w komentarzu poniżej podana za edycją: Hermès Trismégiste, Paralipomènes grec, copte, arménien, ed. Mahé, s. 314. 71 ]….[ 72 ]pant[ 73 ]en gn[ 74 ]on dia.[ 75 ].an og.[ 76 ].ikist.[ 77 ].ṣeltho[