Galen z Pergamonu, O moich własnych księgach

pulsibus, t. 9, Kühn, s. 205-430; (2) De pulsibus ad Antonium disciplinae studiosum et philosophum , gr. Περὶ σφυγμῶν πρὸς Ἀντώνιον φιλομαθῆ καὶ φιλόσοφον, t. 19, Kühn, s. 629-642; (3) De pulsibus ad tirones , gr. Περὶ τῶν σφυγμῶν τοῖς εἰσαγομένοις, t. 8, Kühn, s. 453-492; (4) Synopsis librorum suorum de pulsibus , gr. (?) Σύνοψις περὶ σφυγμῶν ἰδίας πραγματείας – dzieło to jest niepewne, znajduje się w edycji Kühna (t. 9, s. 431-549). 99 περὶ χρείας σφυγμῶν τοῖς εἰσαγομένοις – De pulsibus ad tirones (gr. Περὶ τῶν σφυγμῶν τοῖς εἰσαγομένοις), t. 8, Kühn, s. 453-492. Hunaīn wspomina je jako: Księga o pulsie dla początkujących – Kitāb illā Ṭūṯaran fī n-nabḍ (كتاب النبض الى طوثرن ,)zawarta jest w jednym artykule. Por. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation , § 7, s. 12-16. Zob. również: Ullmann, Die Medizin im Islam, nr 32, s. 44. 100 „skurcz tętnic” – τῆς συστολῆς τῶν ἀρτηριῶν […]. 101 τῶν ἀναίσθητον αὐτὴν εἶναι λεγόντων – niedający się określić – ἀναίσθητος. Galen z Pergamonu, O moich własnych księgach 149 rozpocząć swoją praktykę na podstawie łatwiejszej doktryny, zakładając, że jest on [faktycznie] niewyczuwalny102. [s. 33] Według tego naszego sposobu myślenia103 z pewnością nie ist- nieje żadna oznaka pulsu w trakcie gorączki, ale w ramach [innych spo - sobów postepowania], które są opisane w obszernym omówieniu tematu w szesnastu tomach, przytoczyłem te [różne] oznaki. Jednakże ci, którzy nie pobierali nauk u nauczyciela, a badają te oznaki, niech według przy - słowia „nawigują zgodnie z książką”. Stwierdzono również powyżej, że treść nauczania jest inna w przypadku osób początkujących, a [jeszcze] inna w przypadku osób oddających się gruntownej nauce. [Dlatego też] spisałem również inną pewną księgę, w której podaję streszczenie [tych] szesnastu tomów. Osiem tomów komentarzy i krytyki głównych prac Ar- chigenesa O pulsie 104 jest oddzieln ą od wszystkich tych [wymienionych]. Do tej gałęzi sztuki można również zaliczyć trzytomową pracę Trudności w oddychaniu105. [Komentarze na temat (prac) Hippokratesa] 6. Podobnie z innymi moimi pracami, zwłaszcza z licznymi komen - tarzami do Hippokratesa, które napisałem dla przyjaciół. Nie spodziewa - łem się, że dotrą do szerszej publiczności. W rzeczywistości ich pocho - 102 ἀναίσθητος ἡ συστολὴ γίγνεται – w tym miejscu Galen używa tego samego ter - minu, co w przypadku skurczu tętnic powyżej – he systolē (ἡ συστολὴ). W tym miejscu oznacza on rozkurcz, który można prawdopodobnie rozumieć jako pulsacje tętnic w od- niesieniu do badania pulsu w trakcie gorączki. 103 αἵρεσιν ἡμεῖς (tutaj ἡ αἵρεσις) w znaczeniu ‘sposobu myślenia’ (w znaczeniu po- stępowania według określonej instrukcji), a nie w sensie myśli lub szkoły medycznej. 104 ὀκτὼ βιβλία τῆς Ἀρχιγένους περὶ σφυγμῶν πραγματείας – Archigenes był le - karzem, który zajmował się zagadnieniami pulsu. Żył w czasach Trajana. Por. Galen, Selected works, przyp. 15, s. 401. Galen to samo dzieło wspomina w Ars Medica (t. 1, Kühn, s. 410). Hunaīn ibn Isḥāq wspomina o Księdze o pulsie, przeciw Archigenesowi (كتاب النبض الذي يناقض فيه ارخيجانس .)Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 71, s. 78 i 79: „Galen twierdzi, że ta książka składa się z ośmiu dyskursów ( maqālāt). Do tej pory ta książka nie została przetłumaczona, ani ja nie widziałem jej kopii w języku greckim, chociaż powiedziały mi osoby, którym ufam, że widziały ją w Aleppo. Poszu - kiwałem jej tam, lecz nie znalazłem”. Fragment ten pokazuje, że dzieło to było trudno dostępne w już IX wieku. Jednakże wskazuje również, że Abū Ǧafar posiadał jej kopię. Abu Ǧafar Muḥammed ibn Mūsā, zmarły w 873 roku, był patronem wielu przekładów dzieł greckich, m.in. Hunaīna, który dedykuje mu wiele swoich utworów. Hunaīn dalej streszcza jego zawartość w następujący sposób: „A jego celem jest zaprezentowanie tego, co Archigenes powiedział w swojej książce o pulsie i odróżnienie tego, co prawdziwe, od tego co fałszywe” (zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, s. 139). 105 τὰ περὶ δυσπνοίας τρία – De difficultate respirationis, t. 8, Kühn, s. 753-960. 150 Łukasz Karczewski, Judyta Krajewska dzenie było takie, że sporządzałem notatki na temat tych prac wyłącznie jako ćwiczenie dla siebie samego. Omawiając całą naukę medyczną [ s. 34] według tematu, ułożyłem sobie zestaw haseł zawierający wszystkie stwierdzenia Hipokratesa odnoszące się do sztuki, ale w sposób jasny i wyciągając [z nich] własne wnioski. Na przykład napisałem konkretnie o poglądach Hippokratesa w [księdze] O dniach krytycznych 106. [Dalej] na temat jego poglądów o trudnościach w oddychaniu w jego dziele – O trudnościach w oddychaniu107 oraz inne o podobnej tematyce. W ten sposób cała metoda terapeutyczna została opisana w czterech księgach, [to znaczy każdą metodę terapeutyczną, która jest według poglądów Hip - pokratesa]108. Komentarze słowo po słowie były już pisane przez wielu moich poprzedników, a ja znałem ich dzieła całkiem dobrze. Jeśli zna - lazłem [w nich] coś, co wydało mi się nienajlepszym sformułowaniem, uznawałem jako zbyteczne obalenie tego. [Czyniłem tak] albowiem ują - łem to już w pracach, które przekazałem ludziom na ich prośbę, gdzie jednak rzadko odwoływałem się do komentatorów. Przede wszystkim nie miałem ze sobą ich komentarzy w Rzymie, ponieważ wszystkie po - siadane książki pozostały w Azji. Gdybym jednak przypomniał sobie o jakimś szczególnie rażącym błędzie u jednego z nich, [ s. 35 ] wyka - załbym, że każdy, kto przestrzegałby go, doznałby poważnego niepowo - dzenia w wykonywanej przez siebie sztuce [leczenia]. W innym przypad- ku ograniczyłbym się do własnej interpretacji, bez odwoływania się do sprzecznych interpretacji innych. W ten sam sposób powstały Komenta- rze do Aforyzmów 109, jak również O złamaniach110 oraz O stawach111, jak również Prognostikon112, O diecie w ostrych chorobach 113, O zranieniach 106 κατὰ τὴν Ἱπποκράτους γνώμην, ἰδίᾳ δὲ περὶ κρίσεων – brak bliższych informacji. 107 περὶ δυσπνοίας – chodzi o dzieło De difficultate respirationis. 108 Fragment dodany przez wydawcę. 109 τά γ’ εἰς τοὺς ἀφορισμοὺς ὑπομνήματα – In Hippocratis Aphorismos commenta- ria, t. 17/1, Kühn, s. 345-887; część druga: t. 18/1, s. 1-195. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 94, s. 94-97. Por. Ullmann, Die Medizin im Islam, s. 50. 110 τὸ περὶ ἀγμῶν – In Hippocratis de fracturis commentaria , t. 18/2, Kühn, s. 151-269. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 95, s. 96-97. 111 τὸ περὶ ἄρθρων – In Hippocratis de articulis commentaria , t. 18/1, Kühn, s. 300-767. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 96, s. 96-97. 112 τὸ προγνωστικὸν – In Hippocratis Prognosticum commentaria , t. 18/2, Kühn, s. 1-317. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 97, s. 96-97. 113 τὸ περὶ διαίτης ὀξέων – [ De diaeta Hippocratis in morbis acutis ], t. 19, Kühn, s. 182-221. Hunaīn wymienia ten komentarz pod tym samym tytułem: Tafsīr li-kitāb Galen z Pergamonu, O moich własnych księgach 151 i urazach głowy 114 oraz [ księga] pierwsza O epidemiach 115. Po skompo - nowaniu powyższych utworów usłyszałem, jak ktoś chwali fałszywą in - terpretację jednego z aforyzmów. Od tego momentu, ilekroć dawałem komuś jedną z moich prac, była ona pisana z myślą o szerokiej publikacji, a nie jedynie osiągalna dla tej osoby. Do tej kategorii należą: komenta - rze do drugiej, trzeciej oraz czwartej [księgi] O epidemiach, następnie te O humorach116, O odżywianiu i przewidywaniu117, O naturze człowieka 118, jak również O chirurgii119 oraz O miejscach, powietrzu i wodach 120, które [to dzieło], jak ja sądzę, powinno być zatytułowane raczej O siedliskach, wodach, porach roku oraz krainach ( ziemiach). Komentarz do Afory- zmów zawarty jest w siedmiu tomach, O złamaniach [s. 36] – w trzech, O stawach – w czterech, Prognostikon – w trzech, O diecie w ostrych chorobach zawarte jest w trzech [księgach] i dwie, które zostały dodane później. O zranieniach i urazach zostały ujęte w jednej książce. Podczas gdy pierwsza i trzecia książka O epidemiach została omówiona w trzech. Druga księga O epidemiach zawiera sześć tomów komentarzy, a szósta – osiem. Do O humorach napisałem trzy księgi komentarzy i tyle samo do Prognosticon, jedną do O operacjach oraz jedną do O miejscach, powie - trzu i wodach. Do O odżywianiu cztery i dwie do O naturze człowieka . Po napisaniu tego ostatniego usłyszałem, jak pewne osoby atakują to dzie - ło jako nieautentyczny utwór Hippokratesa. I tak napisałem jeszcze trzy Tadbīr al-amrāḍ al-ḥādda. Sporządzone jest w pięciu artykułach (maqālāt). Por. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 98, s. 98-99; Ullmann, Die Medizin im Islam, s. 51. 114 περὶ ἑλκῶν καὶ τῶν ἐν κεφαλῇ τρωμάτων – Hunaīn wspomina takie dzieło: Ko- mentarz do księgi o urazach głowy (تفسير كتاب جراحات الرأس )jako zawarte w jednym maqāla (księdze). Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 100, s. 100-102. 115 πρῶτον τῶν ἐπιδημιῶν – In Hippocratis Epidemias I, et Galeni in illum commen- tarius I, t. 17/1, Kühn, s. 1-83. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation , § 101, s. 100-102. 116 περὶ χυμῶν – De humoribus, t. 19, Kühn, s. 485-496. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 102, s. 100-102. 117 περὶ τροφῆς καὶ προρρητικοῦ – prawdopodobnie chodzi o dzieło: In Hippocratis De alimento commentaria, t. 15, Kühn, s. 224-417. 118 περί τε φύσιος ἀνθρώπου – In Hippocratis De natura hominis commentaria, t. 15, Kühn, s. 1-223. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 108, s. 106-107. 119 τοῦ κατ’ ἰητρεῖον – In Hippocratis De officina medici, t. 18/2, Kühn, s. 629-925. 120 τοῦ περὶ τόπων, ἀέρων, ὑδάτων – In Hippocratis De aere aquis locis . Dzie - ło to nie zachowało się w oryginale greckim. Zob. Ullmann, Die Medizin im Is - lam, s. 61. Hunaīn mówi o Komentarzu do księgi o powietrzu, wodzie I miejscach (تفسير كتاب الهواء والماء والمواضع .)Wspomina, że dzieło to napisane jest w trzech artykułach. Por. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 105, s. 104-105. 152 Łukasz Karczewski, Judyta Krajewska tomy zatytułowane Wyraźna spójność poglądów Hippokratesa między „O naturze człowieka” a innymi jego dziełami . Inne dzieła należące do kategorii Hippokratesa: [ s. 37] O poglądach Hippocratesa na temat diety w ostrych chorobach – podręcznik wyjaśniający terminy używane przez autora121. Praca skierowana Do Lykasa odnośnie do Aforyzmu, który roz- poczyna się następująco: „To, co rośnie, ma najbardziej przyrodzone cie - pło”. Jak również Do metod Julianusa na temat jego krytyki Aforyzmów Hippokratesa. Jest jeszcze jedna bardzo krótka praca, która również na - leży do tej kategorii jako odnosząca się do Hippokratesa, w której poka- zuję, że Najlepsi lekarze są też pod każdym względem filozofami 122 – to dzieło występuje również pod [krótszym tytułem jako:] Najlepsi lekarze to również filozofowie . [O różnicach w poglądach z Erisistratosem (z Keos)] 7. Istnieją trzy komentarze do księgi o Gorączkach. Komentarz do trzeciej księgi jest pierwszą częścią dużej pracy do terapii Erasitratosa. Ta ważna praca nosi tytuł O terapeutycznych praktykach leczniczych Erasitra- tosa123 i zawarta jest w pięciu sekcjach. Istnieją również trzy tomy na temat anatomii Erasistratosa i jego wenesekcji (flebotomias)124 – jeden skierowa- ny do samego Erasistratosa, a drugi do jego zwolenników [ s. 38] w Rzy- mie125. Również praca, w której badania Erasistratosa mają znaczenie – Czy tętnice w sposób naturalny zawierają krew126, jak również O funkcjach od- dychania127 oraz trzy tomy O naturalnych zdolnościach128, które zawierają krytykę wszystkich wypowiedzi Erisistratosa na temat naturalnych działań zawartych w jego dziełach. 121 περὶ τῆς καθ’ Ἱπποκράτην διαίτης ἐπὶ τῶν ὀξέων νοσημάτων – [De diaeta Hippo- cratis in morbis acutis]. Zob wyżej. 122 τὸν ἄριστον ἰατρὸν πάντως εἶναι καὶ φιλόσοφον – Quod optimus medicus sit qu- oque philosophus, t. 1, Kühn, s. 53-63. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 110, s. 108-109. 123 ‘περὶ τῶν Ἐρασιστράτου θεραπευτικῶν λογισμῶν’ – brak bliższych informacji. 124 περὶ φλεβοτομίας δύο – De venae sectione adversus Erasistratum. Zob. wyżej. 125 De venae sectione adversus Erasistrateos Romae degentes , t. 11, Kühn, s. 147-186. 126 εἰ κατὰ φύσιν ἐν ἀρτηρίαις αἷμα περιέχεται – An in arteriis natura sanguis conti- neatur, t. 4, Kühn, s. 703-736. 127 τὸ περὶ χρείας ἀναπνοῆς – De usu respirationis, t. 4, Kühn, s. 470-511. 128 τὰ τῶν φυσικῶν δυνάμεων – De facultatibus naturalibus, t. 2, Kühn, s. 1-214. Galen z Pergamonu, O moich własnych księgach 153 [Dzieła odnoszące się do Asklepiadesa]129 8. Osiem tomów zatytułowanych O opiniach Asklepiadesa 130 i inne krótsze zatytułowane Asklepiades o istocie „Duszy (psychēs)”131. [O różnicach pomiędzy lekarzami empirykami]132 9. Pięć tomów komentarza do Wprowadzenia [napisanego przez] Teo- dota133. Jedenaście [ksiąg] O Menodocie Sewerze 134. Dwie kwestie tekstu pracy Serapiona O sektach empiryków135. [Kolejna] O empiryzmie w me - dycynie136. Trzy tomy O niespójności empiryków137, trzy rozdziały [doty - czą] podniesionych kwestii przeciwko tej pracy, wraz z głównym punktem dotyczącym Teodota. [Jedna odnośnie Menodota Sewera] 138. Zachęta do medycyny139. Streszczenie siedmiotomowej pracy Heraklidesa na temat sekt empiryków140. [O różnicach pomiędzy metodykami] 10. Sześć [ksiąg] O sekcie metodyków141, Do Juliana o jego krytyce Aforyzmów Hippokratesa142. [s. 39] [O księgach użytkowanych jako argument dowodowy] 11. W dysputach [publicznych] obserwowałem, jak każdy człowiek deklaruje swoje argumenty jako logiczny dowód i stara się usilnie zna - leźć absolutny [argument] obalający twierdzenia jego rozmówców. Mając to na uwadze, chciałem przede wszystkim posiąść umiejętność logicznego dowodzenia. Pragnąłem zatem filozofów, którzy podobno potrafili tego na- 129 Na temat tych prac brakuje bliższych informacji. Hunaīn wspomina dość ogólnie na ten temat. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 115, s. 110-111. 130 ‘περὶ τῶν Ἀσκληπιάδου δογμάτων’. 131 ‘περὶ οὐσίας τῆς ψυχῆς κατ’ Ἀσκληπιάδην’. 132 Prace te są trudne do jednoznacznego zidentyfikowania. Również Hunaīn wspo - mina na ich temat w sposób zdawkowy i ogólny. Zob. Hunaīn ibn Isḥāq on His Galen Translation, § 117; § 118, s. 112-113. 133 Τῆς Θεοδᾶ εἰσαγωγῆς. 134 περὶ τῶν Μηνοδότου Σεβήρῳ – dzieło trudne do zidentyfikowania. 135 τῶν Σεραπίωνος πρὸς τὰς αἱρέσεις δύο ὑποτυπώσεις ἐμπειρικαί. 136 περὶ τῆς ἰατρικῆς ἐμπειρίας – De experientia medica. 137 περὶ τῆς τῶν ἐμπειρικῶν διαφωνίας τρία – dzieło trudne do zidentyfikowania. 138 [εἰς τὸ Μηνοδότου Σεβήρῳ] – fragment dodany. 139 προτρεπτικὸς ἐπ’ ἰατρικήν – Exhortatio ad medicinam – Protrepticus , t. 1, Kühn, s. 1-39. 140 ‘σύνοψις τῶν Ἡρακλείδου περὶ τῆς ἐμπειρικῆς αἱρέσεως’ ἑπτά. 141 Μεθοδικῆς αἱρέσεως. 142 πρὸς τὰ ὑπὸ Ἰουλιανοῦ ἀντειρημένα τοῖς Ἱπποκράτους ἀφορισμοῖς – Adversus ea quae Iuliano in Hippocratis aphorismos enuntiata sunt, t. 18/1, Kühn, s. 246-299. 154 Łukasz Karczewski, Judyta Krajewska uczać, odkładając na bok jakikolwiek inny temat należący do logiki, jeśli tylko potrafili złagodzić mój ból logicznego dowodzenia. Chciałem poznać naturę tej metody, która daje temu, kto ją opanuje, moc rozpoznania, czy samozwańczy „dowód” naprawdę jest jednym z nich, czy też, niczym jakaś fałszywa moneta, wygląda podobnie do prawdziwego, podczas gdy jako fakt jest bezwartościowy. T ę metodę, która umożliwia jednocześnie jej znawcy, w każdej dziedzinie dociekań, znalezienie jakiegoś sposobu doj - ścia do odkrycia prawdy. Dlatego zwróciłem się do wszystkich najbardziej znanych wówczas filozofów stoickich i perypatetyckich. Nauczyłem się od nich wielu teorii logicznych, które jednak z biegiem czasu okazały się zupełnie bezużyteczne do ustalania dowodów [s. 40]. Bardzo niewiele było takich, które zbadali w jakikolwiek użyteczny sposób, [a] które mógłby doprowadzić ich do postawionego przed nimi celu. Stwierdziłem ponadto, że te fragmenty teorii logicznej faktycznie były ze sobą w konflikcie, pod- czas gdy niektóre były nawet w konflikcie z naszą najbardziej podstawową intuicją. I rzeczywiście, jeśli chodzi o tych nauczycieli, mógłbym wpaść w rozpacz wiedzy Pyrrona143, gdym sam nie posiadał ugruntowanej wiedzy na temat dyscyplin – geometrii, matematyki i arytmetyki, w których ich przerastałem, po pierwsze dzięki nauce mojego ojca, który sam nauczył się tego od mojego dziadka i pradziadka. Zauważyłem wtedy niezaprzeczal - ną prawdę, która objawia się – i nie tylko dla mnie – w przewidywaniach zaćmień, w działaniu zegarów słonecznych i zegarów wodnych144 oraz we wszelkiego rodzaju innych obliczeniach geometrycznych w kontekście ar- 143 εἰς τὴν τῶν Πυρρωνείων ἀπορίαν ἐνεπεπτώκειν – odwołanie się Galena do Pyr - rona z Elleios/Πύρρων ὁ Ἠλεῖος (360-277) uważanego za pierwszego sceptyka w historii filozofii. Nie zachowały się żadne jego pisma. Na ten temat: R.H. Popkin, The history of scepticism: from Savonarola to Bayle, Oxford – New York 2003, s. XVIII, 158-159. Galen wspomina tutaj techniczny termin ἡ ἀπορία (he aporia), który jest typowy dla nurtu filo- zofii sceptycznej lub pirrchonistycznej, jak również odnoszącym się do codziennego życia Greków w znaczeniach: ‘bycie w kłopocie’ lub ‘brak wyjścia’ z jakiejś sytuacji. Trudności w wykładzie tej problematyki polegają na fakcie, że termin ten w ujęciu sceptyków był już wolny od negatywnych konotacji. Galen mógł zetknąć się z tym w osobie Sekstusa Em- pirika (Σέξτος Ἐμπειρικός), który był mu współczesny (żył w latach 160-210). W innym znaczeniu termin „aporia” oznacza również stan szczęścia, rozpacz zaś jest czymś fałszy- wym. Na ten temat, zob. Galen, Selected works, przyp. 18, s. 401-402. Jednakże Galen ma tu zapewne na myśli znaczenie rozpaczy, powodem której jest niemożność osiągnięcia danego celu, jakim jest nabycie wiedzy. 144 ὡρολογίων τε καὶ κλεψυδρῶν – Galen odwołuje się tutaj do porównania zegarów (i ogólnie odmierzania czasu) jako obrazu czystej logiki. Zob. Galen, Selected works , przyp. 18, s. 402. Galen z Pergamonu, O moich własnych księgach 155 chitektury. Zdecydowałem, że ten geometryczny typ dowodu będzie naj - lepszy do zastosowania. Zauważyłem [również], że najbardziej kłótliwi dialektycy, a także filozofowie, którzy zawsze byli w konflikcie, nie tylko między sobą, ale i ze sobą, mimo wszystko jednakowo chwalili dowód geometryczny. Kiedy mówię o filozofach będących w konflikcie wobec [s. 41] nauki logiki, odnoszę się do [szkół] perypatetyków, stoików i plato- ników. Mówiąc „o konflikcie między sobą”, mam na myśli różnice w ob- rębie każdej sekty 145 [filozoficznej] (tutaj konflikt między perypatetyka - mi jest pozornie mały, podczas gdy w obrębie sekty stoickiej i platońskiej jest bardzo duży). Z tego powodu moje postanowienie było tym bardziej stanowcze, aby omijać ich argumenty, jednocześnie naśladując model do - starczony przez dowód geometryczny. Teraz tym, którzy chcą kultywować dowód w stylu geometrycznym, należy doradzić, aby przeszli gruntowne szkolenie w tym zakresie. A potem aby przeczytali moją pracę O dowo- dzeniu logicznym146 złożoną z piętnastu tomów. Napisałem również wie - le innych prac wyłącznie jako ćwiczenie osobiste. Spośród nich niektóre zginęły w ogniu, który strawił Świątynię Pokoju, inne zostały przekazane przyjaciołom i znajdują się obecnie w wielu prywatnych kolekcjach, po - dobnie jak w przypadku innych moich prac. Jednak nawet te z moich pism, które opuściły moje posiadanie, czy to przez mój własny podarunek dla przyjaciół, czy też przez kradzież ze strony służby domowej, wróciły do mnie później. Wśród nich znajdują się trzy tomy komentarza O interpre- tacji Arystotelesa147. Cztery z pierwszej spośród jego książek o sylogizmie i ta sama liczba w drugiej – [s. 42] te książki są teraz prawie powszechnie określane jako Wczesne analizy148, podczas gdy te na temat logicznego do- wodzenia [są określane jako] Późniejsze analizy149. Sam Arystoteles okre- śla pierwszą swoją książkę jako O sylogizmie, a drugą – jako O demonstra- 145 Tekst grecki: ἑαυτοῖς δὲ πάλιν ἰδίᾳ τοὺς καθ’ ἑκάστην αἵρεσιν […]. 146 περὶ τῆς ἀποδείξεως πραγματείαν – Institutio logica (gr. Εἰσαγωγὴ διαλεκτική). Por. Galeni Institutio logica, ed. K. Kalbfleisch, Leipzig 1896. Jest to małe dzieło, zacho- wane jedynie fragmentarycznie, w którym Galen czyni wprowadzenie w zasady logiki.