Publikacja — strona 10
16 Jacek Zieliński księgi Greków, poematów Homera i Hezjoda, jak i innych niezachowanych do naszych czasów poematów epickich, stosowali także stoicy. Ze względu jednak na skąpy stan spuścizny po filozofii i literaturze starożytnej, a za- tem i po Starej Stoi, nie mamy możliwości odniesienia się do jasno wyar - tykułowanej przez nich definicji alegorezy. Świadectwa, które pozostały, zarówno biograficzne, jak i doksograficzne, świadczą jednak o tym, że np. Zenon z Kition, Chryzyp czy Diogenes z Babilonu oprócz posługiwania się metodą etymologiczną, odkrywając pierwotne znaczenie słów i ich pocho- dzenie, posługiwali się wprawnie metodą alegoretyczną (alegoresis). Nim jednak przejdę do alegorezy stoików, warto wspomnieć, że meto- dę tę stosowano w Starej Akademii platońskiej. A tym, który szczególnie się do tego przyczynił, był jej ostatni scholarcha, Ksenokrates z Chalcedo- nu (339-314), pierwszy egzegeta i komentator dzieł Platona. Niezwykle istotne dla poruszanego zagadnienia wydają się rozstrzygnięcia Kseno - kratesa dotyczące kwestii, które dziś określamy teologicznymi. Przyjmu - jąc jako pierwszy w obrębie greckiej tradycji podział nauk filozoficznych na trzy dyscypliny: fizykę, etykę i logikę, w obszarze fizyki zlokalizował swoje rozważania na temat związków między strukturą świata a nauką o bogach greckiej teologii politycznej i teologii poetów (mitycznej) czy nauką o demonach. Wiążąc myślenie ontologiczne z teologicznym (platoń- ską teologią), wskazywał na Zeusa i matkę bogów jako odpowiedniki by - towych principiów ( archai): Jednia (Hen) i Nieokreślona Diada ( aoristos Dyas); Atropos (bogini losu, tego, co nieodwracalne) symbolizowała sfe - rę intelligibilną (obszar ponadniebieski), Lachesis (bogini przeznaczenia przydzielająca los i strzegąca nici żywota) – sferę nieba i gwiazd (obszar niebiański), Kloto zaś (przedstawiana z wrzecionem, przędła nić ludzkiego żywota) – sferę nieba (obszar podniebiański)30. Największą szkołą filozoficzną w okresie hellenistycznym, a zarazem tą, której zawdzięczamy rozwój metody alegoretycznej, była Stoa. Albo - wiem to właśnie Stoicy przyczynili się do rozpropagowania i rozwinięcia alegorezy jako metody tłumaczenia mitów i legend greckiej religii ludowej według zasady fysikos logos – ratio fysica 31. Dzięki zastosowaniu metody alegoretycznej mogli oni traktować mity i legendy jako odzwierciedlenie fizyki, jako symbole kosmicznych zjawisk, praw i sił działających w natu- rze, jako duchowe potęgi, doszukując się w nich głębszych nauk i prawd 30 R. Heinze, Xenokrates. Darstellung der Lehre und Sammlung der Fragmente , Leipzig 1982; M. Isnardi Parente, Senocrate – Ermodoro. Frammenti, Napoli 1982. 31 L. Joachimowicz, Wstęp. Filon – filozof alegoryzujący, w: Filon Aleksandryjski, Pisma, t. 1, tł. L. Joachimowicz, Warszawa 1986, s. 17.