Publikacja — strona 6
12 Jacek Zieliński „moment ciągłości” pozwalający łączyć poszczególne obrazy w jeden ciąg myślowy. Alegoria to zabieg, który stosuje pisarz czy poeta, chcąc do a prio- ri przyjętej i założonej jakiejś głębszej myśli dobrać odpowiednie słowa, skrywając tym samym jej znaczenie, odmienne od tego, które pojawia się na płaszczyźnie werbalnej. W alegorezie jest odwrotnie: dane są sło - wa, tekst, z których dopiero wydobywa się myśl, przesłanie, które za ich pomocą miało być przekazane. Alegoreza jest zatem narzędziem rozszy - frowywania pierwotnego znaczenia przekazu, tego, co autor chciał nam w istocie powiedzieć. Pozwala odkryć pokłady tekstu, które explicite nie zostały wypowiedziane czy zapisane za pomocą znaków alfabetycznych i gramatycznej składni. Być może te definicje zostały sformułowane dużo wcześniej, ale do naszych czasów zachowała się i dotarła definicja alegorii Heraklita Alegorety, który w komentarzach do Homera tak nam właśnie ją zdefiniował. Na podstawie zarówno zachowanych tekstów, jak i ich interpretacji oraz literatury doksograficznej możemy przyjąć, że od czasów najdawniej- szych, a konkretnie od Teagenesa z Region (VI wiek przed Chrystusem)18 i Metrodora z Lampsakos (IV/III wiek przed Chrystusem) 19 mogły funk - cjonować dwie postaci alegorezy, czyli wydobycia z tekstu właściwego przesłania. Pozwolę sobie wprowadzić określenia przejęte z definiowania hermeneutyki w jej rozwoju historycznym, mianowicie alegoresis sacra i alegoresis prophana. Alegoresis sacra ma na celu wydobycie z tekstów przesłania pocho - dzącego czy to od boga, bogów, czy też od bytu transcendentnego, prze - słania o charakterze teologiczno-religijnym, a w literaturze filozoficzno- 18 Próbował bronić bogów mitologii przedstawionych przez Homera za pomocą metody alegorezy. Według niego Apollo i Hefajstos to ogień, Posejdon – woda, Hera – powietrze, Artemis – księżyc, Hermes to rozum, Leto – zapomnienie, Atena – mądrość, Ares – szaleństwo. Teagenes twierdził, że Homerowi przedstawiającemu walczących ze sobą bogów chodziło o ukazanie walki żywiołów przyrody lub o zmagania namiętności i zasad moralnych w duszy człowieka (por. DK 8, 2). 19 O Metrodorze z Lampsakos wspomina Platon w Ionie (530C), gdy rozprawia nad istotą i potrzebą interpretowania poezji, a Diogenes Laertios (Żywoty i poglądy słynnych filozofów II 11, 22-24, tł. I. Krońska, Warszawa 1988) stwierdza, że był uczniem Anaksa- gorasa. Za Tacjanem zaś możemy stwierdzić, iż Metrodor uważał, że bogowie to hiposta- zowane elementy natury czy żywioły. Zgodnie ze świadectwem Filodema będącego rozsze- rzeniem przekazu Hezychiusza alegoreta z Lampsakos miał twierdzić, że: „Agamemnon to eter, Achilles – słońce, Helena – ziemia, Aleksander – powietrze, Hektor – księżyc. Spośród bogów Demeter to wątroba, Dionizos – śledziona, Apollo – żółć” (DK 61, 4).