Publikacja — strona 16
22 Jacek Zieliński Podkreślenia wymaga fakt, że niezależnie od wpływu metody alego - retycznej Filona Aleksandryjskiego Orygenes, co poświadcza Euzebiusz z Cezarei, wracał do źródeł – do pism stoików i do podsumowującego ale- gorezę stoicką Heraklita Alegorety45. Warto jednak, nim przejdę do ukazania specyfiki i wartości alegore- zy Orygenesa, wspomnieć o św. Pawle, albowiem to za jego przyczyną w środowisku chrześcijańskim po raz pierwszy pojawia się słowo allego- roumena46. Słowo to wystąpiło w Liście do Galatów, gdzie Apostoł, przy- wołując starotestamentalną postać niewolnicy Hagar i żony Abrahama Sary47, stwierdza: „Przecież napisane jest, że Abraham miał dwóch synów, jednego z niewolnicy, a drugiego z wolnej. Lecz ten z niewolnicy urodził się tylko według ciała, ten zaś z wolnej – na skutek obietnicy. Wydarze - nia te mają sens alegoryczny ( allegoroumena): niewiasty te wyobrażają dwa przymierza”48. Pierwsze, zawarte pod górą Synaj, symbolizuje Hagar, a „jej odpowiednikiem jest obecne Jeruzalem” 49, czyli Żydzi. Typem dru- giego jest Sara. Dziedzicem tego przymierza, jest nie tylko Izaak, ale każ - dy, którego „ku wolności wyswobodził Chrystus” 50. To przeciwstawienie Żydów chrześcijanom jest bardzo znamienne. Paweł Apostoł co prawda tylko jeden raz expressis verbis używa słowa allegoroumena, być może dlatego, że dostrzegał niebezpieczeństwo alegorezy pogan, gdzie następo - wało swoiste zawieszenie (unicestwienie) sensu dosłownego (literalnego) tekstu wyjaśnianego, a być może dlatego, że utożsamiał często stosowaną przez siebie typologię właśnie z tą formą ujawniania sensu ponaddosłow - nego51. Już w początkowych fragmentach naszych powyższych rozważań wskazałem, że celem alegoresis sacra jest wydobycie z tekstu przesłania pochodzącego od Boga, bytu transcendentnego, przesłania o charakterze religijno-teologicznym, a po Orygenesie, można powiedzieć, przesłania teologicznego sensu stricto. A ponieważ, jak z daleko idącą ostrożnością 45 Eusebius Caesariensis, Historia ecclesiastica VI 19, 8, tł. A. Lisiecki, Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościelna, Poznań 1925, s. 273. 46 Ga 4,24. 47 Por. Rdz 16,1-16 i 21,1-7. 48 Ga 4,22-24. 49 Ga 4,25. 50 Ga 5,1. 51 Szerzej na ten temat, zob. A. Paciorek, Alegoria i teoria w egzegezie starożyt- nego Kościoła, w: Interpretacja Biblii w kościele. Dokument papieskiej komisji biblijnej z komentarzem biblistów polskich, red. R. Rubinkiewicz, Warszawa 1999, s. 225; Bardski, Słowo oczyma Gołębicy, s. 70-71.