Publikacja — strona 3
Alegoria a alegoreza – przyczynek do dyskusji 9 Ta postać życia bogów, którą określamy za Markiem Terencjuszem Warronem teologią poetów (ludową), stała się bardzo szybko przedmio - tem krytyki. Przeciwnikami i krytykami Homera oraz jego przedstawie - nia życia bogów byli chociażby Solon (VII-VI wiek przed Chrystusem), Ksenofanes (koniec V-IV wieku przed Chrystusem), Pindar (VI-V wiek przed Chrystusem), Eurypides czy Platon. Solon bowiem powie, że „wiele kłamstw opowiadają pieśniarze”, na przykład, że „bóstwo jest zazdrosne i zmienne”4. Ksenofanes krytykuje antropomorficzny sposób przedstawia- nia bogów, Pindar 5 i Eurypides 6 zaś odmawiają znaczenia mitom, twier - dząc, że znieważają bogów, uwypuklając ich złe czyny7. Platon, nie odrzu- cając bogów państwowych, zaleca, by prawdziwy mędrzec prywatnie czcił innego boga, takiego, który jest absolutnym dobrem i pięknem, umysłem i zasadą porządku we wszechświecie8. Obok krytyków niemałą grupę stanowili obrońcy Homera (tzw. alego- reci). To oni podjęli się zadania ocalenia tekstów przepełnionych opisami walk i kłótni bogów olimpijskimi, tak przecież fundamentalnych dla greckiej tożsamości, poprzez zmianę sposobu ich odczytania. Do tego grona moż - na zaliczyć chociażby żyjącego w VI wieku przed Chrystusem Teagenesa z Region czy ucznia Anaksagorasa, Metrodora z Lampsakos, którzy nie tyle bronili bogów, ile raczej, za pomocą metody alegoretycznej, sensu i właści- wego znaczenia przekazów mitologii, wykazując, że za imionami bóstw i ich czynami kryją się przejawy sił natury i porządku w świecie. Pełny rozkwit alegoretycznego sposobu objaśniania pism Homera należy wiązać z czasami Cesarstwa Rzymskiego i między innymi pismami Kornutusa9, Plutarcha10 4 Herodotus, Historiae I 32, 1; I 32, 4, tł. S. Hammer, Herodot, Dzieje, Wrocław 2005, s. 11. 5 Por. Pindarus, Olympia I 28-29 i Nemea VII 23-25, w: Pindarus, Carmina cum fragmentis, ed. H. Maehler – B. Snell, Berlin 2008, s. 3 i 123, tł. M. Brożek, Pindar, Ody zwycięskie. Olimpijskie, pytyjskie, nemejskie, istmijiskie, Kraków 1987, s. 51-52 i 77. 6 Por. Eurypides, Phoenissae 48, 1049, 1731, 1759 i Supplices 138, w: Euripidis, Fabulae, t. 1-3, ed. J. Diggle, Oxford 1984-1994, ( Phoenissae) t. 3, s. 48, 140, 177, 179, (Supplices) t. 2, s. 138. 7 Szersze omówienie tego zjawiska znaleźć możemy w: A. Świderkówna, Bogowie zeszli z Olimpu. Bóstwo i mit w greckiej literaturze świata hellenistycznego, Warszawa 1991. 8 Por. Plato, Respublica 500D, 364b-366d, 380a-d, tł. W. Witwicki, Platon, Pań- stwo, Kęty 2003. 9 Cornutus, Theologiae Graecae Compendium, red. C. Lang, Leipzig 1881. 10 Plutarch w O Izydzie i Ozyrysie (363d) stwierdza, że „Grecy alegoryzując przed- stawiają Kronosa jako czas, Herę jako powietrze, narodziny Hefajstosa jako przemia - nę powietrza w ogień” (za wydaniem dwujęzycznym: Plutarchus, De Iside et Osiride ,