Publikacja — strona 5
Alegoria a alegoreza – przyczynek do dyskusji 11 o alegoretycznej, dlatego na początku chciałbym odnieść się do znaczenia tych pojęć. Procedury alegoryzowania (alegoria) i alegoretyzowania ( alegoresis) były w odniesieniu do tekstów stosowane już w VI wieku przed Chrystu - sem. Niestety, ze względu na stan, a właściwie pozostałości spuścizny po filozofii i literaturze starożytnej konkretna definicja, do której będę się sto- sował, pochodzi dopiero z I wieku – taka zachowała się do naszych czasów – a sformułował ją Heraklit Alegoreta15, autor dzieła poświęconego anali - zie i interpretacji Iliady i Odysei. Brzmi ona tak: ὁ γὰρ ἄλλα μὲν ἀγορεύων τρόπος, ἕτερα δὲ ὧν λέγει σημαίνων, ἐπονύμως […] ἀλληγορία καλεῖται16 (‘sposób wypowiadania czegoś innego, niż to, co wypowiedź dosłownie znaczy, jest nazywany alegorią’). Kwintylian (rzymski teoretyk wymowy) określił alegorię jako ciągłą przenośnię, co oznaczało, że ta jest podstawowym składnikiem alegorii, lecz nie jedynym 17. Drugim jej składnikiem jest symbolika, która nie od - rzuca sensu dosłownego, lecz wskazuje na inny, równoległy do dosłowne- go bieg myśli autora tekstu. Alegoria bierze zatem z przenośni „moment wyłączności”, całkowicie odrzucając sens dosłowny, z symboliki zaś – neutical spiral: a comprehensive introduction to biblical interpretation , Illinois 1991; J. Whitman, Allegory. The Dynamics of an Ancient and Medieval Technique , Cambridge 1987; Interpretation and Allegory. Antiquity to the Modern Period , red. J. Whitman, Leiden 2000; Metaphor, Allegory and Classical Tradition: Ancient Thought and Modern Revisions, red. G.R. Boys-Stones, Oxford 2003; Oxford Readings in Classical Studies: Ancient Literary Criticism , red. A. Laird, Oxford 2006; M. Szram, Duchowy sens liczb w alegorycznej egzegezie aleksandryjskiej (II-V w.) , Lublin 2001; K. Bardski, Słowo oczyma Gołębicy: metodologia symboliczno-alegorycznej interpretacji Biblii oraz jej teologiczne i duszpasterskie zastosowanie , Warszawa 2007; M. Simonetti, Między do - słownością a alegorią: przyczynek do historii egzegezy patrystycznej , tł. T. Skibiński, Kraków 2000. 15 Heraktlit Alegoreta jakkolwiek pozostawał pod wpływem myśli stoickiej, to od - nosząc się do współczesnych badań i ustaleń, nie sposób go wprost identyfikować jako przedstawiciela Stoi. Tym bowiem, co „odróżnia Heraklita od stoików – zauważa M. Do- maradzki – jest przekonanie, iż Homer intencjonalnie alegoryzował swoje teksty, skry - wając w nich pod postacią alegorii głębokie prawdy filozoficzne i naukowe. Tak więc, w przeciwieństwie do stoików, Alegoreta przypisuje Homerowi […], że […] pod płasz - czykiem naiwnej mitologii świadomie ukrył określone koncepcje etyczne, fizyczne czy kosmologiczne” (M. Domaradzki, Heraklit Alegoreta i filozoficzne znaczenie starożytnej egzegety Homera, „Ruch Filozoficzny” 68 (2013) s. 464). 16 Heraclitus, Quaestiones Homericae 4-5, ed. Fr. Oelmann, s. 4-5. 17 Por. Quintilianus, Institutio oratoria VIII, tł. S. Śnieżewski, Kwintylian, Kształ- cenie mówcy, Kraków 2012, s. 45-47.