Publikacja — strona 14
20 Jacek Zieliński li, gdy ktoś jest nauczany czegokolwiek, porzuca ignorancję i przechodzi do wiedzy. Taki dopiero duchowy człowiek, rozwijający w sobie poznanie i na nim oparte działanie, może ujrzeć swą duszą dobro, prawdę i piękno, a przełamując wszelkie ograniczenia tego, co somatyczne, „unoszony na skrzydłach [cnoty i rozumu ] pędzi ku nim, pozostawiając za sobą zło, które się z nim zrodziło, a od którego ucieka, podążając w innym kierunku, nie zawracając nigdy”40. Kiedy należy według Filona alegoretyzować? W dziele O dekalogu twierdzi, że wówczas, gdy litera zawiera jakąś nieścisłość lub gdy dąży - my „do wiedzy opartej na głębszym rozumieniu treści” 41. Metodę alego - rezy stosuje więc wówczas, gdy tekst w sensie literalnym jest niejasny lub sprzeczny z filozoficznym sposobem rozumienia Boga i świata (stanem wiedzy naukowej), albo gdy opowiadanie biblijne jest niezrozumiałe lub zawiera wewnętrzną sprzeczność. Usuwanie antropomorfizmów czy antro- popatycznych przedstawień Boga oraz posługiwanie się pojęciami i grec- ką, filozoficzną terminologią ma jeszcze jeden ważny walor – sprawia, że szczególnie wykształceni poganie będą mogli poznać Boga jedynego i prawdziwego. O tym walorze misyjnym nie należy zatem też zapominać, pochylając się nad pismami Filona z Aleksandrii. Jednym z wielu przykładów, który w naturalny sposób wymaga wyja- śnienia, prócz tych, które zawierają rysy antropomorficzne Boga JHWH, jest chociażby fragment Księgi Rodzaju (4,17), gdzie czytamy, iż Kain „zbudował miasto”. Komentując ten urywek, Filon stwierdza: „Każdy widzi, że zbudowanie miasta przez jednego człowieka jest sprzeczne nie tylko z naszymi wyobrażeniami, ale i z naszym rozumem. Jak coś takiego jest możliwe? Nie mógłby on zbudować nawet najbardziej nieznaczącej części domu bez zatrudnienia innych”. A dalej: „Wydaje się więc, że skoro wszystko to jest sprzeczne z rzeczywistością, lepiej jest wziąć te słowa jako mówiące coś innego, jako oznaczające, że Kain postanowił założyć swoje własne miasto”42. Nie wchodząc w szczegółowe omówienie przykładów zastosowania przez Filona alegorezy, pragnę w punktach, omówić różnicę między alego- rezą Filona a alegorezą grecką. 40 Philo, De Praemiis et Poenis 62. 41 Philo, De Decalogo 1, w: Philo, [The works] with an English translation by F .H. Colson and G.H.Whitaker , t. 7, Cambridge 1984, s. 6, tł. L. Joachimowicz, Filon Aleksandryjski, Pisma, t. 1, Warszawa 1986, s. 195. 42 Philo, Posteritate Caini 50, w: Philo, [The works] with an English translation by F .H. Colson and G.H.Whitaker, t. 2, Cambridge 1994, s. 354.