Publikacja — strona 7
Alegoria a alegoreza – przyczynek do dyskusji 13 -teologicznej po Orygenesie – przesłania teologicznego sensu stricto. Ale- goresis prophana ma na celu, szczególnie w odniesieniu do starożytności, wydobycie z tekstu przesłania, koncepcji, sensu stricto filozoficznej czy moralnej. Alegoresis sacra i prophana po raz pierwszy łączą się w metodę odczytywania i interpretacji tekstu Pisma Świętego w systemie filozoficz- no-teologicznym Orygenesa z Aleksandrii. Orygenes, co zostanie wykaza- ne, w odróżnieniu od Filona Aleksandryjskiego metodę alegorezy wzbo - gacił o tzw. aspekt historyczny – sens dosłowny (somatyczny), którego nie ma u Filona. Filon zaś wskazywał przede wszystkim na dwa aspekty, dwa poziomy rozszyfrowywania tekstu ksiąg objawionych: moralizatorski i pneumatyczny. Nie oznacza to jednak, że całkowicie pomijał czy elimino- wał w swych komentarzach warstwę dosłowną, lecz że miała ona dla niego znaczenie drugorzędne w stosunku do sensu poszukiwanego – duchowego. Dopiero u Orygenesa mamy do czynienia z połączeniem w obrębie jednej metody trzech sensów interpretowanego tekstu: dosłownego ( soma), mo- ralnego (psyche) i pneumatycznego (pneuma). 2. Alegoreza grecka Dla uzasadnienia mojej tezy dotyczącej istnienia dwóch postaci ale - gorezy ( sacra i prophana) odwołam się do szczęśliwego przypadku – znaleziska archeologicznego. W 1962 roku 20 w Derveni niedaleko Salo - nik w czasie prac wykopaliskowych w grobie żołnierza macedońskiego (datowanego na rok ok. 330 rok przed Chrystusem) odnaleziono pocho - dzący z około 430 roku przed Chrystusem papirus. Był on pierwszym, 20 Prace krytyczne nad tekstem rozpoczęto jednak dopiero w 1982 roku. Zob. Orphisme et Orphée: en l’honneur de Jean Rudhardt , red. P. Borgeaud, Geneva 1991; A.B. Pajares, Generciones de dioses y sucesión interrumpida: el mito hitita de Kumarbi, la Teogonía de Hesíodo y la del Papiro de Derveni, „Aula Orientalis” 7 (1989) s. 159-179; M. Henry, The Derveni Commentator as Literary Critic , w: Transactions of the Ame - rican Philological Association, ed. J.E.G. Zetzel, Atlanta 1986, s. 149-164; L. Brisson, Les théogonies orphiques et le papyrus de Derveni , „Revue de l’Historie des Religions” 202/4 (1985) s. 89-120; J.S. Rusten, Interim Notes on the papyrus from Derveni [Orphic theogony], „Harvard Studies in Classical Philology” 89 (1985) s. 121-140; G. Betegh, The Derveni Papyrus: Cosmology, Theology and 1nterpretation, Cambridge 2004, s. 56- 73; T. Kouremenos – G.M. Panissoglou, The Derveni Papyrus: edited with Introduction and Commentary, Firenze 2006, s. 1-19; M. Nowak, Papirus z Derveni – opis znaleziska, w: Poemat papirusu z Derveni: wprowadzenie, rekonstrukcje i komentarz, red. J. Łazicki – M. Nowak – K. Pietruczuk, Poznań 2008, s. 13-23.