Publikacja — strona 18
24 Jacek Zieliński Orygenes, dowodząc natchnionego charakteru Pisma Świętego, jego boskiego pochodzenia, jest świadomy, że lektura i zrozumienie zawartych w nim treści dla wielu nie jest czynnością prostą, szczególnie że bazując na dosłownym ich przyjęciu, jawią się one im nie tylko jako niejasne, ale nieprawdopodobne czy niedorzeczne 58. A w badaniu poruszanych w nich zagadnień, jak chociażby dobro, sprawiedliwość, bóstwo czy pobożność, nie możemy opierać się na powszechnych pojęciach moralnych czy „oczy- wistości rzeczy widzialnych” 59. Stąd przystępując do rozumienia Słowa Bożego, należy nie tylko określić podstawy, na jakich ten proces będzie się opierał, ale i same zasady właściwego odkrywania prawd w nim zawar- tych60. I tak w pierwszej kolejności Aleksandryjczyk wskazuje na główny cel Ducha Świętego, który „za pośrednictwem Słowa […] oświecał sługi prawdy, proroków i apostołów; tym celem było ukazanie niewypowiedzia- nych tajemnic, dotyczących ludzi […], aby człowiek – zdolny przyjąć tę naukę, gdy zbada teksty Pisma i wniknie w głębie ich myśli – miał udział we wszystkich prawdach woli Bożej” 61. Jako, że nie każdy jest jednak w takim stopniu jak Apostołowie i prorocy predystynowani do zgłębiania tych najbardziej boskich prawd i misteriów, dlatego Duch, co jest przeja - wem boskiej pedagogii i miłości do człowieka, wiele z tych prawd skrył pod szatą historycznych opowiadań czy prawnych i etycznych nakazów62. „W słowach, które pozornie mówią o rzeczach widzialnych – o stworzeniu świata, o stworzeniu człowieka, o potomkach pierwszych rodziców […] a także w opowiadaniach, których treścią są czyny sprawiedliwych, jak też ich grzechy”63. Uczynił tak dlatego, że poznanie spraw boskich i ludzkich wymaga niemałego od człowieka wysiłku, zarówno moralnego, jak i inte- lektualnego. Przechodząc do przedstawienia zasad właściwego rozumienia Pisma, odczytania za pomocą metody alegoretycznej wypracowanej przez Oryge- nesa, wskazać należy, że według Aleksandryjczyka „w Pismach Bożych zawiera się trojaki sens pojmowania: historyczny, moralny i mistyczny. 58 Origenes, Philocalia I, tł. K. Augustyniak, Orygenes, Filokalia, Warszawa 1979, s. 1. 59 Origenes, Philocalia I 1, tł. K. Augustyniak, s. 1. 60 Origenes, Philocalia I 14, tł. K. Augustyniak, s. 15. 61 Origenes, Philocalia I 14, tł. K. Augustyniak, s. 15. 62 Warto jeszcze wspomnieć, choć to nie należy do istoty obecnych naszych roz - ważań, inny, a wskazany przez Orygenesa, cel takiego zabiegu Ducha Świętego. Chodzi o to, by prawdy Boże chronić przed gnostykami czy ludźmi niegodziwymi. Por. Origenes, De principiis IV 2, 1, tł. S. Kalinkowski, s. 337. 63 Origenes, Philocalia I 15, tł. K. Augustyniak, s. 15-16.