Publikacja — strona 2
8 Jacek Zieliński Keywords: allegory; allegoresis; alegoresis sacra; alegoresis prophana; Heraclitus the Al- legorist; Derveni Papyrus; Philo of Alexandria; Origen Niniejszy artykuł, a już bez wątpienia jego autor, nie rości sobie pra - wa do rozstrzygnięć ostatecznych. Celem, jaki sobie stawia, jest zachęta o dbałość terminologiczną w odniesieniu do opisu i uchwycenia specyfiki metody interpretacji ponaddosłownej – interpretacji alegoretycznej. Metoda ta, jakkolwiek w starożytności chrześcijańskiej identyfiko - wana jest z osobą Orygenesa z Aleksandrii i jego spuścizną pisarską, a wcześniej z Filonem Aleksandryjskim, żydowskim myślicielem okre - su hellenistycznego, to przecież nie im zawdzięcza ona swą doniosłość i pierwszą swą postać. Źródeł należy dopatrywać się w greckiej tradycji objaśniania przekazów Homera, który właściwy dla niego sposób per - cepcji świata, jego obraz, zamknął w postać mitów. U Greków, co warto podkreślić, potrzeba zmiany odczytywania jego dzieł będących swoistą „Biblią”, fundamentem kultury, religii i tożsamości helleńskiej, poprzez zawieszenie, a nawet odrzucenie ich sensu dosłownego, brała się z ko- nieczności uwolnienia od niemoralnego i irracjonalnego, zamkniętego w antropomorficznych, antropopatycznych terminach, obrazu życia bo - gów. Przedstawiony w mitach obraz świata olimpijskiego wypełniony był walkami, kłótniami między bogami, których różni od ludzi jedynie to, że są nieśmiertelni i dysponują zdolnościami niedostępnymi nawet dla najdoskonalszego człowieka. Nie są oni jednak wolni od przywar i ludz- kich słabości, choć ludzi traktują jako słabszych i sobie podległych. Ich życie przepełniają kłótnie, zdrady, oszustwa i czyny niemoralne. Zeus dopuszcza się czynu kazirodczego ze swoją córk ą Persefoną, Hera, Po - sejdon i Atena usiłują uwięzić Zeusa 2. Ten zsyła na Agamemnona sen zwodniczy. Pallas Atena w postaci ludzkiej kusi Pandara do złamania rozejmu zdradzieckim strzałem i ta sama Atena, ukazawszy się Odyse - uszowi, z uśmiechem wysłuchuje jego zmyślonego opowiadania o sobie, dając mu poznać się jako wielkoduszna, przebaczająca bogini, przyzna - jąc, że i ona sama używa niejednokrotnie forteli i oszustw dla realizacji swoich celów3. 2 Homerus, Ilias 1, 399-400, tł. F.K. Dmochowski, Homer, Iliada, Warszawa 1990, s. 91. Jeśli nie wskazano polskiego przekładu, tłumaczenia dzieł przywoływanych doko - nał autor. 3 Homerus, Odyssea 13, 291, tł. L. Siemieński, Homer, Odyseja , Warszawa 1990, s. 203.