Publikacja — strona 11
Alegoria a alegoreza – przyczynek do dyskusji 17 filozoficznych, zarówno w obszarze fizyki, etyki, jak i logiki. Pierwszym, który wskazał tę drogę, był Zenon z Kition. Oprócz metody alegoretycznej posługiwał się również metodą etymologiczną, badając i odkrywając pier- wotne znaczenia słów i ich pochodzenie32. Szukał on mądrości, która, jak wierzył, ukryta jest w tekstach dawnych poetów, przede wszystkim u Ho- mera i Hezjoda. Twierdził na przykład, że Hera symbolizuje powietrze, Zeus – niebo, Posejdon – morze, a Hefajstos – ogień. Jego następcy zaś, jak na przykład Chryzyp, gorliwie go naśladowali. Chryzyp w swym dziele O bogach w drugiej księdze starał się dowieść, że Homer i Hezjod oraz starsi od nich legendarni pieśniarze Orfeusz i Muzajos mówili o bogach to samo, co on i inni stoicy 33. Stoik Diogenes napisał alegoretyczną rozpra - wę o Atenie. Na tych źródłach opierał się Heraklit Alegoreta, jak i rzym- ski stoik Cyceron w swoim dziele O naturze bogów. To jednak, co można wskazać jako zasadniczą różnicę między tą postacią alegorezy a właści- wą dla myśli żydowskiej czy wczesnochrześcijańskiej, jest fakt, na który zwraca uwagę chociażby G. Reale, a mianowicie, że nie opierała się ona na żadnych mocnych założeniach czy systemie teologiczno-dogmatycznym34. Drugą, o ile nie ważniejszą z naszej perspektywy, jest ta, że alegoreci grec- cy, jak chociażby Heraklit Alegoreta, nie wahali się negować wartość sensu dosłownego, litery tekstu, nadbudowując nad nim tekst sensu stricto filo- zoficzny czy etyczny. Sprawia to, że zasadnym wydaje się określanie tej postaci metody mianem alegoresis prophana. 3. Alegoreza żydowska Pierwszym myślicielem wykorzystującym metodę alegoresis sacra , którą możemy poznać dokładniej, był żyjący najprawdopodobniej w pierw- szej połowie II wieku przed Chrystusem Arystobul (Aristobulos) z Paneas. Pozostawał on pod wpływem platonizmu i stoicyzmu, choć źródła uznają go także za perypatetyka. Fragmenty jego dzieła zachowały się w pismach Klemensa z Aleksandrii i Euzebiusza z Cezarei35. W swym filozoficznym 32 U jego następców zwłaszcza u Kleantesa i Chryzyppa etymologia stała się już częścią metody alegoretycznej. 33 Por. SVF II 1008-1105, t. 2, s. 299-321. 34 Por. G. Reale, Historia filozofii starożytnej. Od początków do Sokratesa , t. 1, tł. E.I. Zieliński, Lublin 1999, s. 48. 35 Fragmenta pseudepigraphorum quae supersunt Graeca, red. A.-M. Denis, Pseu- depigrapha Veteris Testamenti Graece 3, Leiden 1970, s. 217-228.