Publikacja — strona 12
18 Jacek Zieliński komentarzu do Biblii hebrajskiej w formie dialogu z królem Ptolemeuszem utrzymywał, że filozofowie greccy (Pitagoras, Sokrates i Platon) korzystali z Biblii hebrajskiej i pozostawali pod jej silnym wpływem. Samą Biblię poddawał interpretacji alegoretycznej celem zneutralizowania występują - cych w Piśmie antropomorficznych opisów Boga (np. „ręka” oznacza po - tęgę – dynamis; twierdził, że wyrażenie „ręce Boga” w Biblii wskazuje na siły boskie działające we wszechświecie). Arystobul dokonał też interpre - tacji biblijnego opisu stworzenia, analizując symboliczne znaczenie liczby siedem. Również anonimowy autor Listu do Filokratesa , Pseudo-Arysteasz, swoje posłannictwo widział w prowadzeniu misji wśród Greków, której celem miał być „powrót” religii greckiej do stanu pierwotnego – monote - izmu (dostrzegał go w pismach Platona, Arystotelesa, stoików). Pseudo-Arysteasz w swym piśmie przedłożył alegoretyczne objaśnie - nie przepisów praktycznych Tory. Należy jednak zaznaczyć, że nie była to jeszcze interpretacja alegoretyczna, jaką rozpoznajemy u Orygenesa, a więc w pełnym jej wymiarze. Na podobieństwo Arystobula nazwał swą metodę „fizyczną” ( fysikos logos) i za jej pomocą starał się wykazać, iż przykazania zawarte w Torze są wyrazem zdrowego rozsądku ( orthos lo- gos)36. I tak według niego nieczyste są zwierzęta o pojedynczym kopycie, gdyż rozdzielone kopyto jest symbolem etycznego wartościowania, odróżniania dobra od zła. Drugim zna- mieniem czystości zwierząt jest według Biblii akt przeżuwania, który sym - bolizuje akt przypominania i analizowania obowiązków oraz przeznaczenia ludzkiego życia. Podobne jest również znaczenie przepisów odnoszących się do różnego rodzaju świąt czy ceremonii, które mają człowiekowi symbolicz- nie uprzytomnić potęgę i Boską opatrzność37. Tak więc w literaturze żydowsko-helleńskiej pogodzony został Zakon ze stoicką nauką o Logosie, z koncepcją orthos logos. A wniosek z tego wypływający dla Pseudo-Arysteasza jest następujący: przykazania biblijne wypływają z praw przyrody (praw naturalnych). Najważniejszym przedstawicielem filozofii żydowskiej rozwijają - cym tradycję stosowania metody alegoretycznej był Filon Aleksandryjski 36 Orthos logos to stoicki termin oznaczający rozumne kierowanie się prawem na - tury, który jest podłużeniem innego stoickiego terminu – homologumenos te fysei dzen (‘człowiek winien żyć wedle natury’). 37 E. Stein, Pierwsi alpologeci hellenistyczno-żydowscy, Lwów 1936, s. 15.