Publikacja — strona 20
26 Jacek Zieliński Oddając istotę powyższych słów, wskazany potrójny sens Pisma i do- pełniające ów obraz objaśnienie antropologiczne, posłużę się dla lepszego zilustrowania metody alegoretycznej Orygenesa tabelką70: człowiek sens Pisma Świętego prawda stopień doskonałości chrześcijańskiej ciało dosłowny (somatyczny) historyczna początkujący dusza psychiczny moralna zaawansowany alegoretyczny duch pneumatyczny mistyczna (filozoficzna) doskonały Orygenes, jak możemy zauważyć, utożsamiał ujawnianie się kolejnych sensów Pisma Świętego z hierarchią stopni chrześcijańskiej doskonałości. Sens dosłowny (somatyczny) odczytuje początkujący chrześcijanin. Sens moralny – zaawansowany, a sens pneumatyczny – doskonały, dla którego wzorem mogła być stoicka koncepcja mędrca. Dziś, co warto podkreślić, dość często możemy spotkać się z zarzutem kierowanym w stronę Orygenesa, że odrzucał sens dosłowny (somatyczny) świętych ksiąg71. Autorzy tych zarzutów powołują się na rozdział II księgi IV O zasadach, gdzie czytamy, iż wielu, a są wśród nich m.in. Żydzi 72, heretycy (np. Marcjon) 73 i prości chrześcijanie 74, uległo rozlicznym błę - dom na skutek niewłaściwego odczytywania przesłania Pisma Świętego. 70 Por. P. Böner – E. Gilson, Historia Filozofii chrześcijańskiej. Od Justyna do Mi- kołaja Kuzańczyka, tł. S. Stomm, Warszawa 1962, s. 60. 71 Więcej na ten temat w: R. Hanson, Allegory and Event: A Study of the Sources and Significance of Origen’ s Interpretation of Scripture, Louisville 2002; F. Young, Biblical Exegesis and the Formation of Christian Culture, Cambridge 1997; H. de Lubac, Typolo- gie et allégorisme, „Recherches de science religieuse” 34 (1947) s. 180-226; H. de Lubac, Pismo Święte w tradycji Kościoła, tł. K. Łukowicz, Kraków 2008; H. Crouzel, La distinc- tion de la typologie et de l’allégorie , „Bulletin de Littérature Ecclésiastique” 65 (1964) s. 161-174; H. Crouzel, Orygenes, tł. J. Margański, Bydgoszcz 1996, s. 99-128. 72 Żydzi, bo przez zatwardziałość serca uważają, że proroctwa na temat Mesjasza należy rozumieć w sensie literalnym, „to znaczy […], iż Zbawiciel powinien był w sposób zmysłowy i dostrzegalny głosić wyzwolenie jeńcom i że powinien najpierw zbudować państwo […]. Sądzili też, że wedle zapowiedzi proroków w chwili przyjścia Mesjasza wilk […] powinien paść się wspólnie z owcami, pantera powinna leżeć razem z koziołka- mi” (Origenes, De principiis IV 2, 1, tł. S. Kalinkowski, s. 336-337). 73 Według Orygenesa, m.in. Marcjon i jego zwolennicy mieli utrzymywać, że co prawda księgi Starego Testamentu pochodzą od Boga, jednak nie są one „dziełem Boga - Stworzyciela, którego czcili Żydzi, gdyż jest On tylko sprawiedliwy i nie należy uważać Go również za dobrego” (Origenes, De principiis IV 2, 1, tł. S. Kalinkowski, s. 337). 74 Utrzymują, stwierdza Orygenes, iż „nie ma nikogo większego od Boga Stworzy- ciela, i w tym względzie zachowują słuszną i zdrową opinię, jednakże takie mają o Nim