Rozdział 8 — Przyczyny błędnego rozeznania. Metoda umożliwiająca właściwe rozeznanie
Przyczyną tego, że nie potrafimy właściwie rozeznać wszystkich wspomnianych rzeczy i wielu innych, jest to, że natychmiast po ich pojawieniu się odnosimy się do nich albo z upodobaniem, albo z niechęcią. Tak zamroczony umysł nie ocenia tych rzeczy właściwie, nie widzi ich takimi, jakie są w istocie.
Abyś i ty nie wpadła w tę pułapkę, zawsze dokładaj wszelkich starań, by twoja wola była oczyszczona i wolna od nieuporządkowanych uczuć. Kiedy spostrzeżesz jakąś rzecz, zawsze najpierw dokładnie rozpatrz ją rozumem, zanim niechęć, jeśli to coś przeciwnego twoim naturalnym pragnieniom, lub upodobanie, jeśli to dla ciebie coś przyjemnego, skłoni cię do jej przyjęcia lub odrzucenia. Wtedy bowiem umysł, wolny od ciężaru namiętności, jest jasny i swobodny. Może rozpoznać prawdę i dostrzec zło ukryte pod postacią przyjemności albo też dobro ukryte pod pozorami zła.
Jeśli natomiast wola natychmiast przyjmuje lub odrzuca daną rzecz, umysł nie może jej dobrze poznać, bo uczucie, które się nań nakłada, zaciemnia jej ogląd. Ocenia wówczas tę rzecz niewłaściwie i tak ją przedstawia woli, a ta jeszcze żarliwiej niż przedtem ją przyjmuje albo odrzuca, wbrew wszelkim zasadom i prawom rozumu. Takie uczucia zaciemniają umysł, wskutek czego przedstawia on woli daną rzecz jako jeszcze bardziej godną pożądania lub odrzucenia. Dlatego, jeśli nie przestrzega się zasady, o której powiedziałem, a która w tych ćwiczeniach ma tak wielkie znaczenie, owe dwie potężne i dobroczynne siły — umysł i wola — niczym wciągnięte przez jakiś wir, stale z ciemności wpadają w coraz gęstszą ciemność i z błędu w coraz większy błąd.
Wystrzegaj się zatem bacznie, córko, wszelkich nieuporządkowanych uczuć, zanim za pomocą światła umysłu, a przede wszystkim dzięki łasce, modlitwie i radzie twego ojca duchowego nie rozważysz i nie rozeznasz, jaka dana rzecz jest naprawdę. A to oznacza, że dokładniej niż innym powinnaś się przyglądać uczynkom, które są dobre i święte, gdyż dlatego, że są dobre i święte, są też trudniejsze do rozeznania i niekiedy, czy to z powodu czasu, miejsca, miary, czy posłuszeństwa, mogą ci niemało zaszkodzić. Wiadomo bowiem o wielu, którzy odbywając święte ćwiczenia, znaleźli się w niebezpieczeństwie.