8.1. CZY BÓG JEST WE WSZYSTKICH RZECZACH ? /80/
A r t y k u ł 1
CZY BÓG JEST WE WSZYSTKICH RZECZACH ? /80/
Zdaje się, że Bóg nie jest we wszystkich rzeczach, bo:
1. Jak może być we wszystkich rzeczach ten, kto stoi ponad wszystkimi rzeczami? A właśnie Bóg stoi ponad wszystkimi! Świadczą o tym słowa Psalmisty: "Jahwe jest wywyższony ponad wszystkie ludy" idt.1, a więc Bóg nie istnieje we wszystkich rzeczach.
2. Byś w czymś, to być zawartym w czymś; aliści Bóg nie jest zawarty, czyli objęty przez rzeczy, ale raczej to On wszystko obejmuje i zawiera w sobie; a więc nie Bóg jest w rzeczach, ale raczej rzeczy są w Nim; po tej myśli idą także słowa Augustyna: "To raczej w Nim jest wszystko, a nie, żeby On był gdziekolwiek"2.
3. Im potężniejszy jest działacz, tym jego działanie dalej sięga; lecz Bóg jest najpotężniejszym w działaniu; może więc działać na rzeczy od siebie odległe; nie musi więc być we wszystkich rzeczach. "Cóż ma wspólnego światło z ciemnością?"*; a więc czy! A chyba nkt nie powie, że Bóg jest w nich:
4. A co z diabłami? Wszak to też jakożeś rze- Bóg nie istnieje we wszystkich rzeczach.
Wbrewtemu jest zasada: Gdzie kto działa, tam i jest; otóż każda rzecz jest skutkiem działania Boga; świadczą o tym słowa Izajasza: "Wszystkie nasze dzieła Tyś nam zdziałał (Jahwe)"4; a więc Bóg jest w każdej rzeczy.
Odpowiedź: Bóg jest we wszystkich rzeczach nie jako część ich istoty*, ani też jako ich przypadłość, ale tak jak twórca jest obecny w dziele, którego dokonuje. Wyjażnienie: Każdy twórca czy działacz musi być połączony z dziełem, którego sam bezpośrednio dokonuje i to tak, że siła jego musi stykać się z tymże dziełem; stąd to Arystoteles udowadnia, że rzecz poruszona i poruszyciel muszą być razem, czyli stykać się5. Ponieważ zaś Bóg z istoty swojej jest samym istnieniem, dlatego swoiście właściwym skutkiem tak pojętego Boga musi być właśnie istnienie stworzone, podobnie jak: palić jest swoiście właściwym skutkiem ognia. /81/ Otóż skutek ten, istnienie stworzone, sprawia Bóg nie tylko jednorazowo, dając stworzeniu początkowe istnienie, ale także jak długo on trwa - stale je zachowując**; podobnie jak słońce: póty powietrze jest widne, póki czyni je takim światło słońca. Jak długo przeto rzecz ma istnienie, tak długo Bóg musi być przy niej czy w niej i to stosownie do sposobu jej bytowania. Nic zaś tak nie wnika we wnętrze każdej rzeczy i nie tkwi w niej tak dokładnie jak właśnie istnienie; wszak, jak to wyżej powiedziano6, istnienie, wobec wszystkiego, co jest w rzeczy, przybiera postać formy. Stąd konieczny wniosek: Bóg musi być we wszystkich rzeczach i to być dogłębnie (intime).
Na 1. Owszem, Bóg nad wszystkimi góruje dostojeństwem czy wybitnością swojej natury; nie przeszkadza to jednak, by, jak to dopiero co powiedziano, był równocześnie we wszystkich rzeczach jako ten, co daje istnienie każdej rzeczy.
Na 2. Jeśli idzie o ciała, to owszem, mówimy o nich, że są zawarte, tj. objęte tym, w czym są umieszczone. Inaczej duch: ten zawsze obejmuje to w czym jest; tak to właśnie dusza obejmuje ciało [i nim włada***]. Stąd też i Bóg jest w rzeczach jako ten, który obejmuje je. Jednakowoż, na podobieństwo do ciał powiadamy, że wszystko jest w Bogu w tym sensie, że Bóg wszystko obejmuje.
Na 3. Żeby nie wiem jak potężny był działacz, nigdy nie będzie działał na odległość bezpośrednio a tylko pośrednio - [jeśli idzie o stworzenia]; inaczej Bóg. /82/ Właśnie to świadczy o Jego największej potędze, że działa, bezpośrednio na wszystko bez względu na odległość; a więc: rzecz odległa od Boga, a tym samym popzbawiona Boga, nie istnieje! Gdy więc mówimy o jakiejś rzeczy, że jest oddalona od Boga, chcemy przez to wskazać na przepaść dzielącą ją od Boga w sferze natury lub łaski; podobnie i o Bogu mówimy, że stoi ponad wszystkim z racji dostojeństwa czy wybitności swojej natury.
Na 4. Co do szatanów, to należy w nich wyodrębnić: naturę, która jest dziełem Boga oraz zniekształcenie spowodowane grzechem, a to nie jest dziełem Boga* ; nie można więc tak bez zastrzeżeń powiedzieć: Bóg jest w szatanach, ale trzeba zaznaczyć, że o tyle jest w nich, o ile są to jakoweś rzeczy, czyli natury. Natomiast o rzeczach nie mających natury stażonej grzechem można bez zastrzeżeń wyrazić się, że Bóg w nich jest.