Księga 3, rozdział 54. O przeciwnych poruszeniach natury i łaski.
ROZDZIAŁ LIY.
O przeciwnych poruszeniach natury i łaski.
1. P.: Synu! daj pilną baczność na poruszenia natury i łaski, bo bardzo przeciwnie i nieznacznie działają, i chyba człowiek prawdziwie duchowny i wewnętrznie oświecony rozeznać je potrafi. Wszyscy bowiem pragną dobra i dobrym jakim powodem mowy lub czyny swoje kraszą, dla tego to pozór dobra wielu o błąd przyprawia. Natura jest chytra, wielu przywabia i zwodzi, a siebie samą zawsze ma na celu. Lecz łaska postępuje w prostocie, wszelkiego nawet pozoru złego unika; ułudzeń nie zna, wszystko w czystości ducha czyni dla Boga i w nim też ostatecznie spoczywa.
2. Natura riierada umierać, ani być przewyższoną, ani się poddawać dobrowolnie. Łaska zaś podoba w umartwieniu własnem, zmysłom się opiera, chętnie podlega, pragnie być zwyciężoną, nie chce własnej używać wolności, lubi pod karnością zostawać, nikomu panować nie żąda, lecz przed Bogiem zawsze żyć i przebywać i dla Boga przed każdem stworzeniem ludzkiem z pokorą uniżyć się gotowa. Natura dla swojej dogodności pracuje i pilnuje, coby na kim zyskać mogła. Łaska zaś uważa nie coby dla niej wygodnem było i pożytecznem, lecz coby najlepiej dla wielu przydać się mogło. Natura cześć i poważanie przyjmuje chętnie. Łaska zaś wszelką cześć i chwałę Bogu wiernie przyznaje.
3. Natura lęka się zawstydzenia i pogardy. Łaska zaś z radością dla imienia Jezusa znosi obelgę. Natura lubi próżnowanie i spoczynek cielesny. Łaska zaś próżnować nie może i pracy chętnie się chwyta. Natura ubiega się za rzeczami ciekawemi i pięknemi, a lichemi i grubemi się brzydzi. Łaska zaś podoba sobie w tem, co jest proste i pokorne, nie wzdryga się szorstkiej grubości i nie unika staremi odziać się szaty. Natura zapatruje się na rzeczy doczesne, szuka ziemskich korzyści, smuci się szkodą, rozdrażnia najlźejszem słowem obrazy. Łaska zaś na wieczność pogląda, nie lgnie do rzeczy doczesnych, nie trapi się w zdarzonej szkodzie, ani się obraźliwemi słowy oburza, bo skarb swój i radość położyła w niebie, gdzie nic zaginąć nie może.
4. Natura jest chciwą i chętniej bierze jak daje, lubi to, co jest własnem i osobistem. Laska zaś jest litośną i wspólność lubi, unika osobliwości, przestaje na małem, za większą poczytuje szczęśliwość dawać, jak przyjmować ). Natura skłania się do stworzeń, do cielesności, do próżności i rozrywek. Laska zaś pociąga ku Bogu, ku cnocie, rozstaje się ze stworzeniami, unika przed światem, nienawidzi żądz cielesnych, poskramia próżne myśli zapędy, wstydzi się pokazywać publiczności. Natura chwyta chętnie pociechy zewnętrzne, które jej zmysłową dają pieszczotę. Laska zaś w Bogu tylko szuka pociechy, i nad wszystko widome, w niewiadomem i najwyższem dobru rozkosz znajduje.
5. Natura czyni wszystko dla własnej dogodności i korzyści, nic darmo nie przedsiębierze; za swoje dobre czyny albo co równego, albo co lepszego, albo pochwałę, albo względy spodziewa się uzyskać i pragnie, aby jej dzieła i dary wysoko były ważone. Laska zaś nic doczesnego nie szuka, nie żąda w zapłacie innej nagrody jak samego Boga i z potrzeb doczesnych tyle tylko pragnie, ile te jej do dostąpienia wiecznych posłużyć mogą.
6. Natura cieszy się z mnogiej liczby przyjaciół i krewnych, pyszni się z dostojnego urzędu i z zacności rodu uniża się potężnym, pochlebia bogatym, poklaskuje sobie podobnym. Łaska zaś i nieprzyjaciół kocha i nie wynosi się z natłoku przyjaciół; nie dostojność, nie zacność rodu, lecz szlachetność cnoty wysoko ceni. Sprzyja więcej ubogiemu jak bogatemu, niewinności jak potędze, szczerości jak obłudzie. Dobrych do postępowania w dobrem zagrzewa, aby przez cnotę coraz się bardziej do Syna Boskiego zbliżali. Natura prędko się skarży na dolegliwości i niedostatek. Łaska nędze nawet z stałością znosi.
7. Natura siebie widzi we wszystkiem, za siebie uciera się i walczy. Łaska zaś odnosi wszystko do Boga, z którego wszystko pierwotnie wypływa; nic dobrego sobie nie przyznaje, nic zuchwale nie przywłaszcza, nie upiera się, swojego zdania nad inne nie przenosi, lecz w każdem zdaniu i rozumieniu Boskiej i wiekuistej poddaje się mądrości. Natura pragnie wiedzieć skrytości, nowości słyszeć, chce wiele zmysłami doświadczać, pragnie być widzianą i czynną, aby stąd chwałę i podziwienie uzyskać. Łaska nie dba o ciekawości i nowiny, bo wie, że ich żądza z dawnego pochodzi zepsucia, bo wie, że nie ma nic nowego i trwałego na ziemi. Uczy przeto poskramiać zmysły, unikać próżnej chluby i okazałości, kryć z pokorą, co byłoby pochwały i zalety godnem, a w każdej rzeczy i w każdej nauce szukać jedynie owoców pożytku, tudzież chwały i czci Boga. Nie żąda, aby ją lub to, co do niej należy, chwalono, lecz pragnie, aby był w darach swoich błogosławiony Bóg ten, który nam wszystkiego z jednej udziela szczodrobliwości.
8. Łaska taka jest światłem nadnaturalnem, szczególniejszym darem Boga, właściwą wybranych cechą i rękojmią wiekuistego zbawienia, ona człowieka od rzeczy ziemskich do zamiłowania niebieskich unosi i z cielesnego w duchownego zamienia. Im więcej tedy zwycięża się natura, tem więcej pomnaża się łaska i nowym coraz jej udziałem człowiek wewnętrzny podług wzoru Boskiego się kształci.